مجموعه زندیه شیراز بهعنوان شاهکاری از شهرسازی عصر کریمخان، در گذشته منظومهای پیوسته از عملکردهای حکومتی، اقتصادی و مدنی بوده است. با ورود شتابزده مدرنیته و مداخلات کالبدی مخرب، این انسجام فضایی دچار گسست شد و فضاهای پویایی چون «میدان نقارهخانه» به عرصههایی منفعل و محصور در ترافیک تنزل یافتند. هدف این پژوهش، ارائه چارچوب عملیاتی بازآفرینی میدان نقارهخانه بهعنوان مفصل ارتباطی ارگ و بازار و قلب تپنده حیات شهری شیراز است. این مطالعه با تکیه بر اصول معماری ایرانی-اسلامی و رویکردهای نوین بازآفرینی شهریِ زمینهگرا انجام شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که خروج این مجموعه از انزوای فضایی، اقداماتی نظیر حذف موانع کالبدی ناسازگار جهت همپیوندی بصری، توسعه پیادهمداری و کاهش سلطه خودرو، احیای گذرهای تاریخی، بهرهگیری از کاتالیزورهای اقتصادی و باززندهسازی میراث ناملموس (مانند آیین نقارهزنی) ضروری مینمود. در نتیجه، طرح جامع بازآفرینی مجموعه زندیه با عبور از نگاه مرمتیِ صرف و اتخاذ مدیریت مشارکتی، بستری را فراهم آورد تا میدان نقارهخانه نقش تاریخی خود را بازیافته و بار دیگر به فضای زنده خاطرات جمعی و تعاملات مدنی در زندگی معاصر شیراز تبدیل شود.
تازه های تحقیق
طرح جامع بازآفرینی مجموعه زندیه، با عبور از مرمتهای نقطهای، رویکردی یکپارچه برای رفع گسستهای کالبدی ناشی از مداخلات نامتجانس گذشته ارائه میدهد.
محور اصلی این طرح، تبدیل میدان تاریخی نقارهخانه از یک گره ترافیکی به یک «ابرفضای شهری» یکپارچه و انسانمحور است.
موانع فضایی مانند حیاط بانک ملی حذف شده و گذرهای تاریخی و محورهایی نظیر خیابان ناصرخسرو به نفع پیادهمداری آزاد میشوند.
همچنین با تزریق کاتالیزورهای اقتصادی نظیر بوتیکهتلها و فضاهای خلاق، حیات مدنی و اقتصادی به محدودههای آسیبدیده بازمیگردد.
تلفیق اصول معماری ایرانی-اسلامی با باززندهسازی میراث ناملموس نظیر آیین نقارهزنی، هویت و خاطره جمعی این مجموعه تاریخی را احیا میکند.
ابنبطوطه، محمدبن عبدالله. (۱۳۷۶). سفرنامه ابنبطوطه (جلد ۱؛ محمد علی موحد، مترجم؛ چاپ ششم). نشر آگه.
افسر، کرامت الله. (۱۳۷۴). تاریخ بافت قدیمی شیراز (چاپ دوم). انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
توسلی، محمود. (۱۳۷۶). اصول و روشهای طراحی شهری و فضاهای مسکونی در ایران. مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
حبیبی، سید محسن. (۱۳۸۲). از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن. انتشارات دانشگاه تهران.
سلطانزاده، حسین. (۱۳۸۹). فضاهای شهری در بافتهای تاریخی ایران (چاپ چهارم). دفتر پژوهشهای فرهنگی.
فرانکلین، ویلیام. (۱۳۵۸). مشاهدات سفر از بنگال به ایران در سالهای ۱۷۸۶–۱۷۸۷ میلادی (محسن جاویدان، مترجم). بنیاد فرهنگ و هنر ایران.
لیمبرت، جان. (۱۳۸۷). شیراز در روزگار حافظ (همایون صنعتیزاده، مترجم). بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
مهندسین مشاور پیرراز. (۱۳۹۵). طرح بازآفرینی مجموعه زندیه (احیای میدان توپخانه) [طرح برگزیده شماره یک، مسابقه بینالمللی طراحی میدان توپخانه]. شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران.
مهندسین مشاور شهرسازی و معماری پارامدان. (۱۳۹۵). طرح بازآفرینی مجموعه زندیه (احیای میدان توپخانه) [طرح برگزیده شماره چهار، مسابقه بینالمللی طراحی میدان توپخانه]. شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران.
Ibn Battuta, Muhammad ibn Abdullah. (1997). The travel account of Ibn Battuta (Vol. 1; Mohammad Ali Movahhed, Trans.; 6th ed.). Agah Publishing. [In Persian]
Afsar, Karamatollah. (1995). History of the old fabric of Shiraz (2nd ed.). Association for the Preservation of National Heritage and Cultural Figures. [In Persian]
Tavassoli, Mahmoud. (1997). Principles and methods of urban design and residential spaces in Iran. Center for Studies and Research of Urban Planning and Architecture of Iran. [In Persian]
Habibi, Seyyed Mohsen. (2003). From Shar to city: A historical analysis of the concept of the city and its physical image. University of Tehran Press. [In Persian]
Soltan-Zadeh, Hossein. (2010). Urban spaces in the historic fabrics of Iran (4th ed.). Cultural Research Office. [In Persian]
Franklin, William. (1979). Travel observations from Bengal to Iran in the years 1786–1787 (Mohsen Javidan, Trans.). Iran Culture and Art Foundation. [In Persian]
Limbert, John. (2008). Shiraz in the age of Hafez (Homayoun Sanati-Zadeh, Trans.). Dr. Mahmoud Afshar Foundation. [In Persian]
Pirraz Consulting Engineers. (2016). Regeneration plan for the Zand Complex (Revitalization of Tupkhaneh Square) [Selected proposal No. 1, International Design Competition for Tupkhaneh Square]. Iran Urban Regeneration Corporation. [In Persian]
Paramadan Urban Planning and Architecture Consulting Engineers. (2016). Regeneration plan for the Zand Complex (Revitalization of Tupkhaneh Square) [Selected proposal No. 4, International Design Competition for Tupkhaneh Square]. Iran Urban Regeneration Corporation. [In Persian]
Niebuhr, Carsten. (1975). The travel account of Carsten Niebuhr (Parviz Rajabi, Trans.). Tuka Publishing. [In Persian]
