| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 920 |
| تعداد مقالات | 8,268 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,522,594 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,943,717 |
تحلیل تاریخی گذار از انگاره جسمانگاری به تجردگرایی در علمالنفس کلامی | ||
| فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jrt.2026.56158.3411 | ||
| نویسندگان | ||
| احمدرضا کفراشی* 1؛ مهدی مهدوی اطهر2 | ||
| 1دکتری فلسفة دین، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم | ||
| 2استادیار، عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی، دانشگاه صنعتی اراک | ||
| چکیده | ||
| تبیین حقیقت انسان و نزاع میان جسمانگاری و تجردگرایی، یکی از پردامنهترین مباحث در تاریخ اندیشه اسلامی است. این پژوهش با کاربست روش «تحلیل گفتمان تاریخی» و «تبارشناسی مفهومی» و با تکیه بر چارچوب نظری «تغییر پارادایم»، تطورات نفسشناسی کلامی را در سه دوره تاریخی واکاوی میکند. یافتهها نشان میدهد که در دوره نخست، تحت سیطره پارادایم نصگرا و استقلال کلام، نظریات یگانهانگار و دوگانهانگار مادی (جسمانگاری) هسته سخت باور متکلمان را تشکیل میدادند. در دوره دوم (سدههای ۷ تا ۱۱ق)، بروز ناهنجاریهای معرفتی ناشی از عوامل بیرونی (مواجهه با فلسفه یونان) و درآمیختگی کلام و فلسفه، ضمن جابهجایی جایگاه بحث از «تکلیف» به «معاد»، زمینهساز نفوذ تدریجی براهین تجرد شد. در نهایت، در دوره سوم، تحت استیلای حکمت متعالیه، تجرد نفس به یک «اصل موضوعه» و پارادایم غالب در کلام متأخر بدل گردید. این مقاله نتیجه میگیرد که گذار از جسمانگاری به تجردگرایی، بیش از آنکه صرفاً محصول تتبع در نصوص باشد، پیامد تغییر بنیادین در «نظام معرفتی»، تأثیر زمینههای تاریخی-تمدنی، و انتقال مرجعیت از ظاهر نص به دستگاه عقل برهانی بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تطور نفسشناسی؛ کلام اسلامی؛ تجرد نفس؛ جسمانگاری؛ تغییر پارادایم؛ تحلیل گفتمان تاریخی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 33 |
||