| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 929 |
| تعداد مقالات | 8,346 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,803,845 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,117,960 |
تحلیل فلسفی سخن امیرالمومنین در نهج البلاغه: «التوحید أن لا تَتوَهَّمَه» بر اساس مبانی حکمت متعالیه | ||
| فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز | ||
| مقاله 3، دوره 26، شماره 2 - شماره پیاپی 99، شهریور 1405، صفحه 35-48 اصل مقاله (715.37 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jrt.2026.55930.3393 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدجواد جعفری زاده* 1؛ وحیده فخارنوغانی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران . | ||
| 2دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در حکمت 470 نهج البلاغه از امام علی(ع) دربارة توحید سوال شده است و امام در پاسخی کوتاه و ژرف، با اشاره به عبارت (التوحید أن لا تَتوَهَّمَه)، میان «توحید» و «به وهم نیاوردن خداوند»، این‌همانی برقرار کرده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی–توصیفی و با تکیه‌بر مبانی حکمت متعالیه، در صدد واکاوی این سخن موجز و گهربار است. یافته‌های تحقیق حاکی‌از آن است که این حدیث در پنج‌لایة تفسیری، به توحید رهنمون می‌گردد: نخست با نفی متعلق وهم؛ دوم با نفی هرگونه ادراک وهمی؛ سوم با نفی مطلق علم حصولی؛ چهارم با نفی مطلق ادراک، اعم از حصولی و حضوری و پنجم، با شناخت خدا با خدا، برای رهایی از بن‌بست هرگونه معرفت از راه غیر. این پژوهش در پرتو این تفسیرِ پنج‌لایه، به این دستاورد نائل می‌شود که راهیابی به توحید، حاصل یک فرآیند اشتدادی و تکاملی است و در حکمت صدرایی، توحید به‌تبع موحدین، یک حقیقت تشکیکی است و دارای درجات و مدارج فراوان است. در این مسیر، اثبات می‌شود که استدلال‌های نظری راهی به ساحت الهی ندارند؛ اما بااین‌وجود، مفید علم به وجود خداوند بوده و زمینه‌ساز سلوک عملی سالک هستند. در نهایت، این نوشتار نه‌تنها بر ظرفیت بی‌بدیل حکمت متعالیه در تبیین عمیق معارف اهل‌بیت(ع) تاکید می‌کند، بلکه پیوند مبانی عقلی و آموزه‌های وحیانی را به‌روشنی به تصویر می‌کشد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| امام علی(ع)؛ نهج البلاغه؛ توحید؛ وهم؛ حکمت متعالیه | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن ابی الحدید (بی‌تا). شرح نهج البلاغة. قم: مکتبة آیة الله مرعشی نجفی.
ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمّد بن علی بن الحسین القمّی (بی‌تا). التوحید. قم: جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة.
تفتازانی، مسعود بن عمر (1390ش). شرح تصریف العزی. جدّه: دار المنهاج للنشر و التوزیع.
جوادی آملی، عبدالله (1382ش). رحیق مختوم. قم: اسراء.
جوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد (1407ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم.
سبزواری، هادی بن مهدی. (1372ش). شرح الأسماء الحسنى. (محقق: نجفقلى حبیبى). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
سعدی، مصلح بن عبدالله شیرازی (1370ش). گلستان سعدی. (تصحیح: محمدعلی فروغی). تهران: شرکت چاپ و انتشارات علمی.
طباطبایی، سید محمد حسین (1416ق). نهایة الحکمة. قم: موسسة النشر الاسلامی.
طبرسی، احمد بن علی (1403ق). الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضی.
عطار، فریدالدین محمد بن ابراهیم (1383ش). منطق الطیر. (تصحیح و تعلیق: محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: انتشارات سخن.
فیض کاشانی، محمد بن مرتضی (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانة امام أمیرالمؤمنین علی(ع).
فیض کاشانی، محمد بن مرتضی (1418ق). علم الیقین. قم: انتشارات بیدار.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مدنی، علیخان بن احمد (1368ش). ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین. قم: انتشارات جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
مصباح یزدی، محمدتقی (1396ش). خداشناسی. (تحقیق و بازنگری: امیررضا اشرفی). قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1354ش). المبدأ و المعاد. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1360ش). اسرار الآیات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1368ش). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. قم: مکتبة المصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1378ش). سه رسالة فلسفی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم مرکز انتشارات.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1383ش). شرح اصول الکافی. (مصحح: محمد خواجوی). قم: انتشارات بیدار.
همدانی، عین‌القضات (2007م). شرح کلمات بابا طاهر العریان. بیروت: دار الکتب العلمیه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 175 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 50 |
||