اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات24
تعداد شماره‌ها917
تعداد مقالات8,230
تعداد مشاهده مقاله16,274,682
تعداد دریافت فایل اصل مقاله13,751,802
حائری, سلما, حقیر, سعید. (1405). کاربست تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالش‌های نظری و عملی. , 3(1), 195-218. doi: 10.22099/iuds.2026.55720.1148
سلما حائری; سعید حقیر. "کاربست تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالش‌های نظری و عملی". , 3, 1, 1405, 195-218. doi: 10.22099/iuds.2026.55720.1148
حائری, سلما, حقیر, سعید. (1405). 'کاربست تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالش‌های نظری و عملی', , 3(1), pp. 195-218. doi: 10.22099/iuds.2026.55720.1148
حائری, سلما, حقیر, سعید. کاربست تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالش‌های نظری و عملی. , 1405; 3(1): 195-218. doi: 10.22099/iuds.2026.55720.1148

کاربست تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالش‌های نظری و عملی

مطالعات طراحی شهری ایران
مقاله 8، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 5، خرداد 1405، صفحه 195-218    اصل مقاله (2.36 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/iuds.2026.55720.1148
نویسندگان
سلما حائری* 1؛ سعید حقیر2
1دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.
2دانشیار، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
طراحی شهری به‌عنوان حوزه‌ای پیچیده و چندبُعدی، مستلزم بهره‌گیری از رویکردهای شناختی و تحلیلی پیشرفته برای مواجهه با مسائل اجتماعی، فضایی و چالش‌های نهادی معاصر است. کاربست نظام‌مند نظریه‌های تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری با چالش‌هایی نظیر شکاف میان نظریه و عمل و محدودیت‌های نهادی و حرفه‌ای مواجه است. در ادبیات مروری پژوهش، نقش تفکر انتقادی در تبیین و کاهش چالش‌های نظری و عملی به‌صورت چارچوبی یکپارچه و منسجم، کمتر توسعه یافته‌است. هدف پژوهش تبیین نقش تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و تحلیل قابلیت آن در مواجهه با چالش‌های نظری و عملی است. روش شناسی پژوهش با رویکرد کیفی، مبتنی بر پارادایم تفسیری، انجام شده است. با بهره‌گیری از تحلیل مفهومی و مرور نظام‌مند ادبیات پژوهش، داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی گردآوری شد و سپس با روش تحلیل مضمونی و تطبیقی، استخراج مؤلفه‌ها و مضامین کلیدی صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد سه مضمون اصلی «بازاندیشی مفروضات طراحی»، «تقویت استدلالِ منطقی تحلیلی و شفافیت تصمیم‌گیری» و «مدیریت پیچیدگی نهادی و اجتماعی» نقش محوری در کاربست تفکر انتقادی دارند. نتایج حاکی از آن است که ترکیب نظام‌مند تفکر انتقادی در فرایندهای روش‌شناختی طراحی شهری می‌تواند پیوند نظریه و عمل را تقویت کرده و کیفیت تصمیم‌های طراحی را ارتقا دهد. این پژوهش تفکر انتقادی را به‌عنوان زیرساختِ شناختیِ روش‌شناسیِ طراحی شهری معرفی می‌کند، تا چارچوبی مؤثر برای تحلیل مسائل پیچیده و بهبود فرایندهای تصمیم‌گیری فراهم آورد. از نظر کاربردی، تقویت آموزش مهارت‌های تفکر انتقادی و نهادینه‌سازی رویکردهای تحلیلی، در سازمان‌های مدیریت شهری به‌منزله‌ی راهبردی برای افزایش کارامدی مداخلات شهری پیشنهاد می‌شود. آینده پژوهی می‌تواند با رویکردهای تجربی و مطالعات موردی، اثرات عملی به‌کارگیری الگوهای تفکر انتقادی در پروژه‌های اجرایی طراحی شهری را ارزیابی، و مدل‌های اجرایی دقیق‌تری ارائه دهد.

تازه های تحقیق

- شکاف میان نظریه و عمل در روش‌شناسی طراحی شهری، در کاربست تفکر انتقادی به عنوان مسئله‌ی اصلی مطرح می‌شود.

-هدف، تبیین نقش تفکر انتقادی در بازاندیشی فرایند طراحی شهری در مواجهه با چالش‌های نظری و عملی است.

-یافته‌ها سه مضمون محوری شامل بازاندیشی مفروضات طراحی، تقویت استدلال و شفافیت تصمیم‌گیری، مدیریت پیچیدگی نهادی و اجتماعی را شناسایی می‌کند.

- ادغام نظام‌مند تفکر انتقادی در مراحل شناخت مسئله، تولید راه‌حل و ارزیابی منجر به تقویت کیفیت تصمیم‌گیری و پیوند نظریه و عمل می‌گردد.

- تفکر انتقادی به‌عنوان زیرساخت شناختی روش‌شناسی طراحی شهری، بر تقویت آموزش و نهادینه‌سازی آن در حرفه‌ی طراحی مطرح می شود.

کلیدواژه‌ها
تفکر انتقادی؛ فرایند طراحی؛ طراحی شهری؛ روش‌شناسی؛ استدلالِ منطقی تحلیلی
مراجع
  • بحرینی، سید حسین. (1382). فرایند طراحی شهری. دانشگاه تهران.
  • پاکزاد، جهانشاه. (1390). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی.
  • حبیبی، سید محسن.، و مقصودی، ملیحه. (1381). شهرسازی معاصر ایران. دانشگاه تهران.
  • Bahrainy, H. (2003). Urban Design Process. Tehran: Tehran University Press. [In Persian]
  • Berčič, T., Bohanec, M., & Ažman Momirski, L. (2024). Integrating multi-criteria decision models in smart urban planning: A case study of architectural and urban design competitions. Smart Cities, 7(2), 33.
  • Bibri, S. E. (2021). Data-driven smart eco-cities and sustainable integrated districts: A best-evidence synthesis approach to an extensive literature review. European Journal of Futures Research, 9(1), 16. https://doi.org/10.1186/s40309-021-00181-4
  • Brookfield, S. D. (2012). Teaching for critical thinking: Tools and techniques to help students question their assumptions. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
  • Buchanan, R. (1992). Wicked problems in design thinking. Design Issues, 8(2), 5–21.
  • Campbell, S. (1996). Green cities, growing cities, just cities? Urban planning and the contradictions of sustainable development. Journal of the American Planning Association, 62(3), 296–312.
  • Carmona, M., Tiesdell, S., Heath, T., & Oc, T. (2010). Public places, urban spaces: The dimensions of urban design (2nd ed.). Oxford: Routledge.
  • Cross, N. (2011). Design thinking: Understanding how designers think and work. Oxford: Berg.
  • Doğu, T., Mengi, O., & Köse, Ş. (2024). Where do temporary urban design interventions fall on the spectrum of public participation? An analysis of global trends. Cities, 152, 105164.
  • Dorst, K. (2011). The core of ‘design thinking’ and its application. Design Studies, 32(6), 521–532.
  • Dwyer, C. P., Hogan, M. J., & Stewart, I. (2014). An integrated critical thinking framework for the 21st century. Thinking Skills and Creativity, 12, 43–52.
  • Ennis, R. H. (2018). Critical thinking across the curriculum: A vision. Topoi, 37(1), 165–184.
  • Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction (The Delphi Report). Millbrae, CA: American Philosophical Association.
  • Forester, J. (1989). Planning in the face of power. Berkeley, CA: University of California Press.
  • Forester, J. (1999). The deliberative practitioner: Encouraging participatory planning processes. Cambridge, MA: MIT Press.
  • Friedman, K. (2003). Theory construction in design research: Criteria, approaches, and methods. Design Studies, 24(6), 507–522. https://doi.org/10.1016/S0142-694X(03)00039-5
  • Goldschmidt, G. (2014). Linkography: Unfolding the design process. Cambridge, MA: MIT Press.
  • M. (2010). Description of Intellectual Trends in Architecture and Urban Planning in Contemporary Iran (emphasis on the period 1978–2004). Tehran: Cultural Research Bureau. [In Persian]
  • Healey, P. (1997). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. London: Macmillan.
  • Karimi, K., Zhand, S., Simons, G., Abdeldayem, W. S., Charalambous, N., & Giraud, I. (2025). Framing evidence-based design and planning: An analytical, multi-scalar and iterative framework for urban design and planning. Urban Science, 9(11), 457.
  • Lawson, B. (2006). How designers think: The design process demystified (4th ed.). Oxford: Architectural Press.
  • Madanipour, A. (2010). Whose public space? International case studies in urban design and development. London: Routledge.
  • Marshall, S. (2012). Science, pseudo-science and urban design. Urban Design International, 17(4), 257–271. https://doi.org/10.1057/udi.2012.22
  • Martyniuk-Pęczek, J., & Pęczek, G. (2024). Reflective practice as a basis for building a sustainable public space: The case of Kartuzy. Urban Design International. https://doi.org/10.1057/s41289-024-00246-3
  • J. (2014). Guide to designing urban spaces in Iran (7th edition). Tehran: Shahidi publication, Ministry of housing & urban development. [In Persian]
  • Paul, R. W., & Elder, L. (2013). Critical thinking: Tools for taking charge of your professional and personal life (2nd ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson FT Press.
  • Peker, E. (2025). Framing the values of teaching urban design in planning education. plaNext – Next Generation Planning, 15, 137–146.
  • Reyes-Norambuena, P., Martínez-Torres, J., Nemati, A., Hashemkhani Zolfani, S., & Antuchevičienė, J. (2024). Towards sustainable urban futures: Integrating a novel grey multi-criteria decision making model for optimal pedestrian walkway site selection. Sustainability, 16(11), 4437.
  • Rittel, H. W. J., & Webber, M. M. (1973). Dilemmas in a general theory of planning. Policy Sciences, 4(2), 155–169.
  • Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. New York, NY: Basic Books.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 93
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب