| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 934 |
| تعداد مقالات | 8,383 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,981,841 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,371,362 |
بازنمایی تعریف معجزه ازدیدگاه علامه طباطبائی در کتاب «اعجاز ازنظر عقل و قرآن»؛ مطالعه‌ای انتقادی برمبنای رویکرد تحلیل محتوای مضمونی | ||
| فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز | ||
| مقاله 6، دوره 26، شماره 1 - شماره پیاپی 98، اردیبهشت 1405 اصل مقاله (1000.94 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jrt.2026.54925.3328 | ||
| نویسندگان | ||
| طاهره نوری1؛ محمدرضا حاجی اسماعیلی حسین آبادی* 2؛ محمدرضا ستوده نیا3؛ داود اسماعیلی4 | ||
| 1دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| 2استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران . | ||
| 3دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| 4دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف بازسازی نظام‌مند و تحلیل انتقادی تعریف معجزه در اندیشۀ علامه طباطبائی براساس کتاب «اعجاز ازنظر عقل و قرآن»، به‌عنوان منبعی دست‌اول، صورت گرفته است. تحلیل پیشینۀ پژوهش، اتکای غالب مطالعات بر منابع ثانویه و فقدان رویکرد تحلیلی منسجم در بازنمایی منطق درونی اندیشۀ علامه طباطبائی را آشکار می‌سازد؛ امری که ضرورت مراجعه به این منبع دست‌اول را نشان می‌دهد. مسئلۀ اصلی، ارزیابی جامعیت و مانعیت این تعریف با تمرکز بر دو مؤلفۀ «خرق‌عادت» و «تحدی» است که ازطریق روش تحلیل محتوای مضمونی در این کتاب پیگیری می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که علامه طباطبائی خرق‌عادت را نه در تعارض با اصل علّیت، بلکه در چارچوب ارادۀ الهی به‌عنوان علت مطلق که بر علل مادی سیطره دارد، تبیین می‌کند. بااین‌حال، این تبیین فاقد معیارهای تجربی برای تمایز معجزه از پدیده‌های طبیعی ناشناخته است. مؤلفۀ تحدی نیز به‌عنوان شرط ضروری و وجه تمایز معجزه معرفی می‌شود، اما این اشتراط، جامعیت تعریف را با خارج ساختن پاره‌ای معجزات از شمول آن، مخدوش می‌سازد و به‌دلیل فقدان معیار داوری عینی، به گزاره‌ای ابطال‌ناپذیر با کارکرد ایمانی بدل می‌شود. در مجموع، گرچه رویکرد علامه طباطبائی ازمنظر الهیاتی دارای انسجام درونی است، اما تعریف ارائه شده ازنظر علمی فاقد جامعیت و مانعیتِ روش‌شناختیِ لازم است. پژوهش در نهایت پیشنهاد می‌کند که برای برون‌رفت از این چالش، تلقی از تحدی باید از سطح یک هماوردیِ زبانیِ صرف، به یک تقابل معرفتی میان علم نامتناهی خالق و توان محدود مخلوق، ارتقاء و توسعۀ مفهومی یابد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| علامه طباطبائی؛ معجزه؛ تحلیل‌محتوا؛ خرق‌عادت؛ تحدی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
ابن‌حجر هیثمی، احمد شهاب‌الدین (1419ق). الفتاوی الحدیثیة. بیروت: دار احیاء التراث‌العربی.
ابن‌حزم اندلسی، علی بن احمد بن سعید (1416ق). الفصل فی الملل و الأهواء و النحل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1988م). التاریخ ابن خلدون. بیروت: دار الفکر.
ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم (1404ق). تقریب‌المعارف. قم: الهادی.
احمدی، محمدامین (1378ش). تناقض‌نما یا غیب‌نمون: نگرشی نو به معجزه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
اسفراینی، ابوالمظفر (بی‌تا). التبصیرفی‌الدین. قاهره: المکتبة الأزهریة للتراث.
باردن، لورنس (1375ش). تحلیل‌محتوا. (ترجمه: محمد یمنی‌دوزی سرخابی و ملیحه آشتیانی). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
باقلانی، ابوبکر محمد بن طیب (1425ق). الإنصاف فیما یجب اعتقاده. بیروت: دار الکتب العلمیة.
باقلانی، ابوبکر محمد بن طیب (1997م). اعجازالقرآن. قاهره: دار المعارف.
بحرانی، ابن‌میثم (1406ق). قواعد المرام فی علم الکلام. قم: مکتبة آیة‌الله المرعشی النجفی.
بغدادی، عبدالقاهر (2003م). أصول‌الإیمان. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
بلاغی، محمدجواد (بی‌تا). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: وجدانی.
جرجانی، میر سیدشریف (1412ق). التعریفات. تهران: ناصر خسرو.
جرجانی، میر سیدشریف (بی‌تا). شرح المواقف. قم: منشورات شریف الرضی.
جوادی‌آملی، عبدالله (1387ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: اسراء.
جوینی، ابی‌المعالی (1424ق). العقیدة النظامیة فی الارکان الاسلامیة. بیروت: دار سبیل الرشاد.
حسینی، سیدحسین (1400ش). الگوی نقد. تهران: نقد فرهنگ.
حسینی‌زبیدی، محمدمرتضی (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
خوئی، سیدابوالقاسم (بی‌تا). البیان فی تفسیرالقرآن. قم: موسسة احیاء آثار الامام الخوئی.
راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد ( 1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم- الدار الشامیة.
زرقانی، محمد عبدالعظیم (بی‌تا). مناهل العرفان فی علوم القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
سبحانی، جعفر (1412ق). الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل. قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة.
سیدمرتضی، علم‌الهدی (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: چاپ دار القرآن الکریم.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر (1421ق). الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دار الکتاب العربی.
طباطبائی، سید محمدحسین (1387ش). مجموعه رسائل. قم: بوستان کتاب.
طباطبائی، سید محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طباطبائی، سید محمدحسین (بی‌تا). اعجاز ازنظر عقل و قرآن. قم: مرکز بررسی‌های اسلامی و نشر فاخته.
طوسی، نصیرالدین (1405ق). تلخیص المحصل. بیروت: دار الأضواء.
طوسی، نصیرالدین (1407ق). تجرید الاعتقاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
عترت‌دوست، محمد (1397ش). تحلیل‌محتوای کیفی شبکۀ معنایی قدرت؛ تلاشی برای فهم الگوی قدرت نرم در قرآن کریم. مطالعات قرآن و حدیث، 12(1)، 79-110. https://doi.org/10.30497/quran.2019.2389
عترت‌دوست، محمد (1401ش). آشنایی با روش تحلیل‌محتوای نصوص دینی. تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی.
علامة حلی، حسن بن یونس (1430ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
غزالی، ابوحامد (1409ق). الاقتصاد فی الاعتقاد. بیروت: دار الکتب العلمیة.
فاضل مقداد، جمال‌الدین (1405ق). إرشاد الطالبین إلی نهج المسترشدین. قم: کتابخانة آیت‌الله مرعشی.
فراهیدى، خلیل بن أحمد (1409ق). کتاب العین. قم: هجرت.
قاضی‌عبدالجبار، ابوالحسن (1965م). المغنی فی ابواب التوحید و العدل. قاهره: الدار المصریة.
قدردان قراملکی، محمدحسن (1381ش). معجزه در قلمرو عقل و دین. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
قرطبی، محمد بن احمد (1364ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
کریپندورف، کلوس (1387ش). مبانی روش شناسی تحلیل‌محتوا. (ترجمه: هوشنگ نائینی). تهران: نشر روش.
معرفت، محمدهادی (1415ق). التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق). المسائل العکبریة. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
موسوی، نرجس (1394ش). دلایل اصالت وحی قرآنی ازمنظر قرآن: بازاندیشی در تفسیر قطعات تحدی. پرتو وحی، 2(1)، 132-101. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 354 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 273 |
||