| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 924 |
| تعداد مقالات | 8,295 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,557,158 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,967,104 |
کارکردهای گفتمانی برجستهسازی گویشی در شعر معاصر خراسان شمالی براساس رویکرد نشانهمعناشناسی (مطالعهی موردی: منظومهی دوچنار و لیلانهها اثر حسن روشان) | ||
| شعر پژوهی(بوستان ادب) | ||
| مقاله 2، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 68، شهریور 1405، صفحه 19-40 اصل مقاله (1.84 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jba.2025.50839.4550 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه زمانی* 1؛ ابراهیم کنعانی2 | ||
| 1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران | ||
| 2دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران | ||
| چکیده | ||
| برجستهسازی زبانی، بهمثابهی انحرافی آگاهانه از هنجارهای زبانی، در اشکال متنوّع واژگانی، نحوی، زمانی، گویشی و معنایی، نقشی محوری در آفرینشهای ادبی ایفا میکند. در بومسرودهها، ارجاع به مؤلّفههای فرهنگی، محیطی و جغرافیایی زیستبوم شاعر، به بسامد فزایندهی واژگان محلّی و درنتیجه برجستهسازی گویشی منجر میشود. این پژوهش، با اتّخاذ رویکرد کیفی نشانهمعناشناسی، به تحلیل کارکردهای گفتمانی برجستهسازیهای گویشی در شعر معاصر خراسان شمالی میپردازد. بدین منظور، دو مجموعهی شعر دوچنار و لیلانهها (گزیدهی غزلیات) اثر حسن روشان (م. 1355)، انتخاب شدهاند که مجموعاً 328 واژهی محلّی و گویشی در دوچنار و .... در لیلانهها استفاده شدهاست. این واژهها عمدتاً حول محور نامهای محلّی اماکن، خوراک، پوشاک، بازیها و ضربالمثلها است که کارکردهای متعدّدی را در سطوح گفتمان، فعّال میسازد. از منظر کارکرد عاطفی گفتمان، این واژگان بیانگر «فشارهی عاطفی» و تعلّق خاطر شاعر به زادگاه خود هستند و در سطح شناختی، به بازنمایی هویّت اجتماعی و فرهنگی وی کمک میکنند. این امر، ساختاری افزایشی را در نحو تنشی گفتمان ایجاد میکند که به تعمیق تجربهی زیستهی مخاطب میانجامد. در بُعد حسّی-ادراکی، کاربرد هدفمند واژگان گویشی، به گونهای پدیدارشناسانه، موجب «حاضرسازی غایب» میگردد. این حاضرسازی، با فعّال کردن حواس پنجگانهی سوژه در فرایند دریافت معنا، ابژههای بومی را به «نمایهای فرهنگی» تبدیل میکند و در فضایی نوستالژیک، احساساتی عمیق نظیر تفاخر، صلابت و شادمانی را در گوینده و مخاطب برمیانگیزد. این پویایی حسّی-ادراکی، فراتر از یک بازنمایی ساده، به خلق یک تجربهی زیباشناختی منحصربهفرد منجر میشود. در این تجربه، واژگان محلّی، زمان «زیباییشناختی حضور» را آفریده و گفتهپرداز را از جهان عینی، گسسته و به دنیای درون پیوند میزند. برآیند این فرایند، تولید معنا و تصاویر شاعرانهی خلّاقانه است که صرفاً با جایگزینی واژگان محلّی، قابل دستیابی نیست و بیانگر «سوبژکتیویتهی گفتمانی» خاصّ این شاعر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برجسته سازی گویشی؛ نشانه معناشناسی؛ لیلانه ها؛ دو چنار؛ روشان. | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
احمدی، بابک. (1372). ساختار و تأویل متن. چاپ چهارم، تهران: مرکز.
بابکمعین، مرتضی. (1394). معنا بهمثابهی تجربهی زیسته: گذر از نشانهشناسی کلاسیک به نشانهشناسی با دورنمای پدیدارشناختی. با مقدمهی ا. لاندوفسکی. تهران: سخن.
_______________ (1396). ابعاد گمشدهی معنا در نشانهشناسی روایی کلاسیک؛ نظام معنایی تطبیق یا رقص در تعامل. تهران: علمی و فرهنگی.
بیدکی، هادی. (1395). سهخشتیهای کُرمانجی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
پاکتچی، احمد؛ شعیری، حمیدرضا؛ هادی رهنما. (1394). «تحلیل فرآیندهای گفتمانی در سورهی قارعه با تکیه بر نشانهشناسی تنشی». جستارهای زبانی، 6 (4)، 39- 68. https://lrr.modares.ac.ir/article_6389.html
ترکاشوند، فرشید. (1394). «تحلیل کارکرد بافت و گفتمان عاطفی در درک متون ادبی». لسان مبین، 7 (21)، 23-43.
https://lem.journals.ikiu.ac.ir/article_750.html
روشان، حسن؛ شیرینبیان، آرزو. (1390). زخم زیتون: گزیدهی شعر پایداری ویژهی شاعران خراسان شمالی. تهران: سورهی مهر.
روشان، حسن. (1396). دوچنار. بجنورد: بیژن یورد.
___________. (1401). لیلانهها. بجنورد: بیژن یورد.
زمانی، فاطمه. (1401). «نشانهشناسی فرهنگی مکان در بومسروده دوچنار اثر حسن روشان». جستارهای زبانی. (مقالههای پذیرفتهشدهی در نوبت انتشار). DOI:20.1001.1.23223081.1401.0.0.288.0
شعیری، حمیدرضا. (1386). «بررسی سطوح شناختی گفتمان». علوم انسانی الزّهرا، (ویژهی زبانشناسی)، 16- 17 (63- 64)، 141- 160. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/820986
______________. (1388). «از نشانهشناسی ساختگرا تا نشانه-معناشناسی گفتمان». فصلنامهی تخصّصی، سال 2، شماره 8، صص: 33- 51. DOI:20.1001.1.20080360.1388.2.8.4.1
______________. (1395). تحلیل و تجزیه نشانه- معناشناختی گفتمان. تهران: سمت.
صفوی، کوروش. (1373). از زبان شناسی به ادبیات. تهران: چشمه.
طباطبایی، سارا. (1399). «بررسی نقش القایی آوا و ساختار در فرایند حسّی- ادراکی گفتمان و روند تولید معنا: مطالعه موردی: احمد شاملو». جستارهای زبانی، 11 (6)، صص: 691- 720. DOI:20.1001.1.23223081.1399.11.6.24.3
علویمقدم، مهیار. (1377). نظریههای نقد ادبی. تهران: سمت.
کنعانی، ابراهیم. (1396). «نظام زیباییشناختی گفتمان در همکنشی صدا و نور بر مبنای قصّهی «یاری خواستن حلیمه از بتان»». ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا (س)، 9 (16)، 146- 169. https://doi.org/10.22051/jml.2018.17008.1428
_____________. (1401). «از نظام نشانهای تا نظام ابژهای در شازدهاحتجاب گلشیری». نقد و نظریهی ادبی، سال هفتم، دورهی دوم، شمارهی پیاپی14، صص:41- 64. DOI:10.22124/naqd.2023.21643.2335
گیرو، پییر. (1383). نشانهشناسی. ترجمهی محمد نبوی، آگاه، تهران.
Greimas, A.J. (1987). De l’imperfection. Périgueux: Pierre Fanlac. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 257 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 166 |
||
