| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 934 |
| تعداد مقالات | 8,383 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,979,991 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,370,506 |
رقابت‌های کریدوری در محیط پیرامونی ایران: امنیتی‌شدن سیاست خارجی به‌مثابه متغیر میانجی در عصر ژئوپلیتیک نوین | ||
| پژوهشنامه نظم‌های منطقه‌ای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56819.1079 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی غلام پور* | ||
| بخش علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
1.مقدمه در عصر ژئوپلیتیک نوین، رقابت بر سر کریدورهای ترانزیتی و زیرساخت‌های اتصال‌پذیری به یکی از میدان‌های اصلی بازتوزیع قدرت در نظام بین‌الملل تبدیل شده است . موقعیت جغرافیایی ایران به‌عنوان حلقه اتصال میان خلیج‌فارس، آسیای مرکزی، قفقاز و شبه‌قاره هند، ظرفیت بالقوه تبدیل‌شدن به کانون اتصال‌گرایی منطقه‌ای را فراهم کرده، اما شکل‌گیری و تشدید کریدورهای جایگزین در محیط پیرامونی، این ظرفیت را با چالش‌های ساختاری مواجه ساخته است . پرسش اصلی پژوهش این است: چگونه غلبه منطق امنیتی در سیاست خارجی ایران، موقعیت ژئوپلیتیک کشور را در رقابت کریدورهای پیرامونی تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؟ فرضیه پژوهش بر این ادعا استوار است که رقابت کریدوری در محیط پیرامونی (متغیر مستقل) از طریق غلبه منطق امنیتی بر منطق ژئواکونومیک در پنج سطح تصمیم‌گیری، بودجه‌ای، بانکی، گمرکی و ادراک ریسک (متغیر میانجی)، موقعیت واقعی‌شده ایران در شبکه کریدوری پیرامونی (متغیر وابسته) را تضعیف کرده است . 2.روش این پژوهش با روش کیفی و رویکرد ردیابی فرایند و در چارچوب نظری ژئوپلیتیک نوین انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی گردآوری و در دو مرحله کدگذاری باز و محوری تحلیل شده‌اند. بازه زمانی منابع عمدتاً سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۶ را با تمرکز بر دوره پس از ۲۰۱۳ پوشش می‌دهد. واحد تحلیل گزاره بوده و برای استنتاج علّی از توالی محرک بیرونی، واکنش سیاست خارجی و پیامد قابل‌سنجش بر جایگاه کریدوری استفاده شده است . 3.بحث ژئوپلیتیک ایران در قرن بیست‌ویکم محصول تعامل عوامل امنیتی پیرامونی، برنامه هسته‌ای، پویایی‌های داخلی و تغییرات نظم منطقه‌ای-جهانی است. این عوامل زمینه‌ساز شکل‌گیری مؤلفه‌هایی چون بازدارندگی نامتقارن، گسترش محور مقاومت، تحریم‌ها، سیاست نگاه به شرق و اهمیت تنگه هرمز شده‌اند که وزن نسبی منطق امنیتی را بازتاب می‌دهند. کریدورهای پیرامونی در سه سطح عمل می‌کنند: در سطح ساختاری، ابتکار کمربند و جاده و کریدور هند-خاورمیانه-اروپا الگوهای اتصال بین‌قاره‌ای را بازتعریف می‌کنند؛ در سطح شبکه‌ای، کریدور شمال-جنوب و کریدور میانی رقابت مسیرهای جایگزین را تشدید کرده‌اند؛ و در سطح منطقه‌ای، جاده توسعه عراق درصدد جذب بخشی از ظرفیت ترانزیتی منطقه است. مقایسه شاخص‌های کمّی نشان می‌دهد فشار عملیاتی اصلی بر موقعیت کنونی ایران از سوی کریدور میانی وارد می‌شود و سطح روابط بانکی-مالی بیشترین وزن را در تضعیف جایگاه کریدوری کشور داشته است . 4.نتیجه گیری یافته‌ها رابطه سه‌متغیره پژوهش را تأیید می‌کند . سطح شبکه‌ای برای فهم وضعیت کنونی ایران تعیین‌کننده‌تر است و سطح بانکی-مالی بیشترین اثر مستقیم را نشان می‌دهد. تحقق موقعیت بالقوه ایران نیازمند تکمیل زیرساخت‌های کلیدی کریدور شمال-جنوب، کاهش اثر محدودیت‌های بانکی بر ترانزیت و بازتعریف تدریجی تعادل میان ملاحظات امنیتی و الزامات ژئواکونومیک است. بدون این بازتنظیم، رقابت‌های پیرامونی می‌توانند ایران را از کانون بالقوه به حاشیه نسبی سوق دهند . | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| امنیتی‌شدن؛ اتصال‌پذیری؛ رقابت کریدوری؛ ژئوپلیتیک نوین؛ ژئواکونومی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||