| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 931 |
| تعداد مقالات | 8,361 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,888,460 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,315,418 |
تأثیر سوگیری‌های شناختی بر بی‌طرفی و دقت در فرآیند تفسیر قانون اساسی | ||
| مطالعات حقوقی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 11 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jls.2026.55134.5432 | ||
| نویسنده | ||
| حمید شاکری* | ||
| گروه حقوق، واحد دشتستان، دانشگاه آزاد اسلامی، برازجان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| تفسیر قانون اساسی در نظام‌های حقوق عمومی، مهم‌ترین عرصه تولید معنا و تعیین حدود قدرت است و انتظار می‌رود مفسران در این فرایند به بی‌طرفی و دقت حداکثری پایبند باشند. با این حال، پژوهش‌های نوین روان‌شناسی شناختی نشان می‌دهد که سوگیری‌های ذهنی، حتی در تصمیم‌گیری‌های تخصصی، حضور ساختاری دارند و می‌توانند جهت‌گیری استدلال حقوقی را به‌طور نامحسوس تغییر دهند. مسئله این پژوهش آن است که سوگیری‌های شناختی چگونه سازوکار استنباط و ارزیابی ادلّه را در تفسیر قانون اساسی مختل می‌کنند و چه پیامدی برای بی‌طرفی و دقت تفسیری دارند؟ فرضیه تحقیق بیان می‌کند که سوگیری‌هایی مانند تأیید، دسترس‌پذیری، لنگرگیری و چارچوب‌بندی با ایجاد پیش‌فرض‌های ناخودآگاه، موجب تقویت برداشت‌های پیشینی، کاهش انسجام استدلالی و تضعیف ارزیابی بی‌طرفانه اصول رقیب می‌شوند. روش پژوهش، تحلیلی‌ـ انتقادی است و با بهره‌گیری از ادبیات میان‌رشته‌ای روان‌شناسی شناختی، نظریه‌های تفسیر حقوق اساسی، و تحلیل رویه‌های تفسیری، سازوکارهای اثرگذاری سوگیری‌ها را تبیین می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که سوگیری‌ها از سه مسیر اصلی ـ یعنی انتخاب گزینشی داده‌ها، وزن‌دهی نابرابر به اصول، و تفسیر مبتنی بر طرح‌واره‌های ذهنی ـ دقت و بی‌طرفی تصمیم تفسیری را کاهش داده و احتمال شکل‌گیری تفسیرهای متمایل به نتایج ازپیش‌مطلوب را افزایش می‌دهند. نتیجه‌گیری پژوهش تأکید می‌کند که ارتقای کیفیت تفسیر قانون اساسی، مستلزم اصلاحات نهادی و روشی چون شفاف‌سازی استدلال‌ها، ارزیابی متقاطع، مهار پیش‌فرض‌های ذهنی و درج الزامات روش‌مند در فرآیند تفسیر است؛ اصلاحاتی که می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و تقویت اعتبار رویه‌های اساسی منجر شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سوگیری‌های شناختی؛ تفسیر قانون اساسی؛ بی‌طرفی قضایی؛ دقت و اعتبار استدلالی؛ روان‌شناسی شناختی حقوق | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 96 |
||