| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 926 |
| تعداد مقالات | 8,326 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,697,493 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,052,745 |
تحلیلی تطبیقی بر الگوی استدلال در نظام‌های حقوقی و هوش مصنوعی: با تمرکز بر چگونگی محاسباتی‌سازی استدلال حقوقی | ||
| مطالعات حقوقی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 11 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jls.2026.54908.5413 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدیه لطیف زاده* 1؛ سید محمدمهدی قبولی درافشان2؛ محسن کاهانی3 | ||
| 1استادیار گروه پژوهشی فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 2استاد گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| 3استاد گروه مهندسی کامپیوتر، دانشکده مهندسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران | ||
| چکیده | ||
| محاسباتی‌سازی استدلال حقوقی یکی از چالش‌برانگیزترین مباحث پیوند میان حقوق و هوش مصنوعی به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با هدف تبیین تمایزات ماهوی میان دو الگویِ استدلال حقوقی و استدلال الگوریتمی و ارائه راهکارهای تلفیق آن‌ها انجام شده است. فرضیه اصلی پژوهش آن است که با وجود موانع جدی برای محاسباتی‌سازی کامل استدلال حقوقی، می‌توان بسترهای هوشمندِ پشتیبان تصمیم را طراحی کرد؛ بسترهایی که در کنار بهره‌گیری از ظرفیت‌های فنی، اصول بنیادین حقوقی را نیز حفظ کنند. در این راستا، پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از روش تطبیقی به بررسی ماهیت و سازوکار استدلال الگوریتمی و تطبیق آن با استدلال حقوقی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ماهیت هنجاری، تفسیری و بافتارِ استدلال حقوقی در برابر خصلت محاسباتی، اغلب قطعی و عمدتا مجردِ استدلال الگوریتمی برای همگرایی این دو الگوی استدلالی، موانع بنیادینی ایجاد می‌کند. این تمایزات ماهوی، چالش‌هایی را پدید می‌آورد که به طور خاص در نظام حقوقی ایران به دلیل ساختار پیچیده فقه، تعدد و گاه تعارض منابع، ماهیت خاص تفسیر حقوقی و دشواری انطباق پویایی فناوری با مبانی فقهی، شدت بیشتری می‌یابد. بر این اساس، نتایج حاکی از آن است که مواجهه با این چالش‌ها، فراتر از استدلال قاعده‌محور و رویکرد ریاضی-احتمالاتی که تاکنون بیشترین کاربرد را داشته‌اند، مستلزم بهره‌گیری از رویکردهای پیشرفته‌تری در سامانه‌های هوشمند از جمله به‌کارگیری عامل‌های سلسله‌مراتبی با ساختار درختی برای شفاف‌سازی مسیر استدلال همچنین استفاده از مدل‌های ترکیبی مبتنی بر پیوند میان قواعد عام و مصادیق خاص است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| استدلال الگوریتمی؛ استدلال حقوقی؛ تفسیر حقوقی؛ نظام حقوقی ایران؛ هوش مصنوعی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||