| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 933 |
| تعداد مقالات | 8,378 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,964,031 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,363,020 |
بررسی رویکرد رده‌شناختی موراوچیک به شمار در زبان فارسی | ||
| زبان‌شناسی و گویش‌های ایرانی | ||
| دوره 11، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 33-46 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jlil.2026.56565.1492 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا تیموری؛ آزیتا عباسی* | ||
| گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقولۀ شمار یکی از حوزه‌های مهم پژوهش در زبان‌شناسی است که در زبان‌های مختلف از دیدگاه‌های صرفی، نحوی، معنایی، کاربردشناختی و رده‌شناختی بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی مفهوم‌سازی جمع در زبان فارسی، رویکرد رده‌شناختی موراوچیک (2017) به شمار را به کار می‌گیرد. در این رویکرد، مفهوم‌سازی جمع بر اساس سه ویژگی «فردیت»، «شمارش» و «مشارکت» تحلیل می‌شود و رابطۀ جزء و کل و رده‌بندی از مبانی اصلی تحلیل به شمار می‌آیند. داده‌های پژوهش از نمونه‌های فارسی و با تکیه بر قضاوت زبانی نگارندگان گردآوری و بر اساس سه ویژگی مذکور تحلیل شده‌اند. در حوزه فردیت، فهرست‌بندی کامل و ناقص و نیز تجمیع در فارسی از طریق ساخت‌های نحوی، صرفی و واژگانی تحقق می‌یابند. همچنین، داده‌هایی مانند «میوه‌ها» نشان می‌دهند که نشانگرهای جمع در بافت‌های خاص می‌توانند علاوه بر مجموعه افراد، به مجموعه انواع نیز اشاره کنند. در حوزه شمارش، بیان تعداد با ویژگی‌هایی مانند ساخت گروه اسمی، جانداری، مطابقت و معرفگی تعامل دارد و کاربردهای تقریبی و اغراقی عدد نیز نشان می‌دهد که میان ارزش عددی و کاربرد گفتمانی اعداد رابطه یک‌به‌یک وجود ندارد. در حوزۀ مشارکت نیز تمایز جمعی و توزیعی تحت تأثیر ساخت نحوی، معنای فعل، عناصر قیدی و بافت قرار می‌گیرد. در مجموع، نتایج نشان می‌دهند که چارچوب موراوچیک (2017) برای طبقه‌بندی و تحلیل الگوهای مفهوم‌سازی جمع در فارسی کارآمد است، اما توصیف دقیق تحقق این ویژگیها در فارسی مستلزم در نظر گرفتن تعامل آن‌ها با ویژگی‌های صرفی، نحوی، معنایی و کاربردشناختی زبان است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| رده‌شناسی؛ مفرد؛ جمع؛ شمار؛ عدد؛ کمیت‌نما؛ مشارکت | ||
| مراجع | ||
|
انوری، حسن و عالی عباس آباد، یوسف (1388) دستور زبان فارسی 2. تهران: دانشگاه پیام‌نور
بهرامی، فاطمه (1397). کارکردهای صرفی – معنایی «ها» در زبان فارسی از منظر رده‌شناختی. جستارهای زبانی. دوره 9. شماره 3. پیای 45. صص 179-202.
تفکری رضائی، شجاع و نظری، کبری (1393). بررسی نحوی ممّیز عدد در زبان فارسی. پژوهش‌های زبانی. سال 5. شماره 1. صص 20-1.
خزائلی، محمد (1351). دستور زبان فارسی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات جاویدان.
درزی، علی و قدیری، لیلا (1390). کمیت‌نمایی نشانة جمع «-ها» در فارسی. جستارهای زبانی. دوره 2. شماره 1. صص 71-85.
شریعت، م. ج (1372). دستور زبان فارسی. تهران: نشر اساطیر.
شیرزاد، امیرمحمد و درزی، علی (1402). مقوله‌گردانی و نظام شمار در زبان فارسی. نشریة پژوهش‌های زبان‌شناسی. سال 15، شماره 28. 137-158.
صفردوست، عباس؛ عامری، حیات؛ کرد زعفرانلو کلمبوزیا، عالیه و گلفام، ارسلان (1402). مقوله و ساختار عددواژه‌های فارسی. نشریة پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی. شماره 26. صص 197-222.
علی‌نژاد، بتول و طیب، سید محمد تقی (1385). نگاهی به دستگاه شمار اسم در فارسی معاصر. مجلة علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. دوره 25. شماره 3. پیاپی 48. صص 157-170.
فصیحی هرندی، مجید و صفوی، کوروش (1399). نقد و تحلیل ماهیت و نقش تکواژ جمع‌ساز «-ات» عربی در فارسی. نشریة ادبیات تطبیقی. سال 12. شماره 22. صص 173-194.
قدیری، لیلا (1393). کمیت‌نماها در زبان فارسی. مجلة پژوهش‌های زبانی. سال 5. شماره 1. صص 95-108.
کریمی قهی، منصوره (1397). اتباع در زبان و ادب فارسی. دو فصلنامة زبان و ادبیات فارسی. سال 26. شماره 85. صص 115-134.
قریب، عبدالعظیم؛ بهار، مالک الشعرا؛ فروزانفر، بدیع‌الزمان؛ همائی، جلال و یاسمی، رشید (1350). دستور زبان فارسی. تهران: انتشارات کتاب‌فروشی مرکزی.
مصطفوی، پونه (1400). مقولۀ شمار در گونه‌های زبانی برخی از شهرستان‌های استان کرمان: بررسی‌ای رده‌شناختی. دوماهنامه بین‌المللی جستارهای زبانی. دوره 12. شماره 6. پیاپی 66. صص 61-92.
مهدویان، سیده زینب و عباسی، آزیتا (1403). شمار در زبان گیلکی. زبان فارسی و گویش‌های ایران. دوره9. شماره 1. پیاپی 17. صص 7-30.
ناتل خانلری، پرویز (1355). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
Canta, A. 2016. A contrastive analysis of the category of number in English and Albanian nominal system. European Scientific Journal. 12 (32). 33-53 Croft, W. 1990. Typology and Universals. Cambridge: Cambridge University Press. Däbritz, C. L. 2021. Typology of number systems in languages of Western and Central Siberia. Finnisch-Ugrische Forschungen. 66. 85-138. Ghomeshi, J. 2003. Plural marking, Indefiniteness, and the Noun phrase. Studia Linguistica. 57(2). 47-74. Moravcsik, E. 2017. Number. The Cambridge handbook of Linguistic Typology (Alexandra Y., Aikhenvald and R. M. W. Dixon). Cambridge: Cambridge University Press. 440 -476. Toshtemirovna, M. G. 2025. Comparative typology study of the category of number in Uzbek and English. Western European Journal of Linguistics and Education. 3 (3) .117-121. Wu, J. 2022. Plural words in Austronesian languages: Typology and history. Oceanic linguistics. 61(2). 721-756. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 67 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 26 |
||