| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 920 |
| تعداد مقالات | 8,268 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,522,924 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,943,901 |
بازتعریف امنیت منطقهای اوراسیا در پرتو بحران اوکراین: تحلیل راهبرد روسیه در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ | ||
| پژوهشنامه نظمهای منطقهای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56642.1068 | ||
| نویسندگان | ||
| سید محمد شفیعی* 1؛ رضا سیمبر2 | ||
| 1علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| 2استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه گیلان، رشت - ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه بحران اوکراین از سال ۲۰۱۴ و بهویژه پس از آغاز جنگ گسترده روسیه علیه اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، به یکی از مهمترین تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی اوراسیا تبدیل شده است؛ بحرانی که پیامدهای آن از روابط روسیه و اوکراین فراتر رفته و ساختارهای امنیتی، موازنه قدرت و تعامل بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را تحت تأثیر قرار داده است. روسیه این بحران را بخشی از رقابت گستردهتر با غرب و تغییر توازن قدرت در محیط امنیتی پیرامونی خود تلقی کرده است. مسئله اصلی پژوهش، بررسی نقش روسیه در بازتعریف امنیت منطقهای اوراسیا و راهبردهای این کشور برای شکلدهی مجدد به ترتیبات امنیتی منطقه است. پرسش اصلی آن است که روسیه چگونه از بحران اوکراین برای بازتعریف امنیت منطقهای اوراسیا در فاصله ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ بهره برده و این فرایند چه پیامدهایی برای نظم امنیتی منطقه داشته است؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که روسیه با ادراک گسترش ناتو و نفوذ غرب در اوکراین بهعنوان تهدیدی علیه امنیت و حوزه نفوذ سنتی خود، از ابزارهای نظامی، ژئوپلیتیکی و اقتصادی برای بازسازی ترتیبات امنیتی مطلوب، تثبیت موقعیت منطقهای و بازتنظیم معادلات امنیتی اوراسیا بهره گرفته است. پژوهش با تلفیق رئالیسم تهاجمی و نظریه مجموعه امنیتی منطقهای، پیوند میان رقابت قدرتهای بزرگ، ادراک تهدید، موازنه قدرت و پویاییهای امنیتی اوراسیا را تبیین میکند. روشها پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی، از نظر رویکرد کیفی و از نظر روش توصیفی ـ تحلیلی است. دادهها به شیوه کتابخانهای و از طریق بررسی کتابها، مقالات پژوهشی، گزارشهای تخصصی و اسناد معتبر مرتبط با بحران اوکراین، سیاست امنیتی روسیه، روابط روسیه و غرب، گسترش ناتو و تحولات ژئوپلیتیکی اوراسیا گردآوری شدهاند. بازه زمانی پژوهش ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ است تا تحولات از آغاز بحران و الحاق کریمه تا پیامدهای جنگ گسترده ۲۰۲۲ بررسی شود. از رئالیسم تهاجمی برای تبیین رقابت امنیتی، موازنه قدرت و تلاش روسیه برای حفظ موقعیت راهبردی و از نظریه مجموعه امنیتی منطقهای برای تحلیل تحول تعاملات امنیتی میان روسیه، اوکراین، اروپای شرقی و قدرتهای غربی استفاده شده است. یافتهها یافتهها نشان میدهد بحران اوکراین به یکی از محرکهای اصلی بازتعریف نظم امنیتی اوراسیا تبدیل شده و روسیه از سال ۲۰۱۴ راهبردی چندلایه برای حفظ و تقویت جایگاه خود دنبال کرده است. در سطح نظامی، افزایش ظرفیتهای نظامی، استفاده از قدرت سخت و آغاز عملیات نظامی گسترده در سال ۲۰۲۲ با هدف جلوگیری از تثبیت نظم امنیتی غربمحور در پیرامون روسیه دنبال شد. در سطح ژئوپلیتیکی، مسکو در پی تقویت عمق راهبردی، تثبیت موقعیت در فضای پساشوروی و بازتعریف روابط با بازیگران منطقهای بوده است. در سطح اقتصادی نیز انرژی، زیرساختها و شبکههای تجاری بهعنوان ابزارهای قدرت و حفظ نفوذ در اوراسیا به کار گرفته شدهاند. در مقابل، اقدامات روسیه به تشدید رقابت با غرب، تقویت حضور ناتو در اروپای شرقی و افزایش نگرانیهای امنیتی منطقه انجامیده است. همزمان، فشارهای غرب و تغییر محیط ژئوپلیتیکی، روسیه را به تعمیق همکاری راهبردی با چین و سایر بازیگران غیرغربی سوق داده است. در نتیجه، بحران اوکراین علاوه بر تشدید دوگانه امنیتی روسیه و غرب، به شکلگیری الگوهای جدید موازنه قدرت و افزایش چندقطبیشدن محیط امنیتی اوراسیا کمک کرده است. نتیجهگیری نتایج نشان میدهد بحران اوکراین فراتر از یک منازعه سرزمینی یا دوجانبه، به عرصه رقابت بر سر نظم امنیتی اوراسیا تبدیل شده است. روسیه با تلقی گسترش نفوذ غرب و ناتو بهعنوان تهدیدی علیه امنیت و موقعیت ژئوپلیتیکی خود، کوشیده است با ترکیب قدرت نظامی، اهرمهای اقتصادی، عمق راهبردی و همکاری با قدرتهای غیرغربی، ترتیبات امنیتی منطقه را در جهت مطلوب خود تغییر دهد. بااینحال، این راهبرد برخلاف بخشی از اهداف روسیه، به تقویت حضور ناتو در اروپای شرقی و افزایش رقابت امنیتی با غرب نیز منجر شده است. از منظر نظریه مجموعه امنیتی منطقهای، بحران اوکراین پیوندهای امنیتی میان روسیه، اوکراین و کشورهای اروپایی را بازتنظیم کرده و از منظر رئالیسم تهاجمی نشان داده است که رقابت برای قدرت، امنیت و جلوگیری از برتری رقیب همچنان در رفتار قدرتهای بزرگ تعیینکننده است. در مجموع، بحران اوکراین طی سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ به نقطه عطفی در گذار از نظم امنیتی پس از جنگ سرد به محیطی رقابتیتر، چندلایهتر و چندقطبیتر در اوراسیا تبدیل شده است؛ محیطی که رقابت روسیه و غرب، گسترش نقش ناتو و تعمیق شراکت روسیه و چین از مؤلفههای اصلی بازتعریف نظم امنیتی آن هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روسیه؛ اوکراین؛ امنیت منطقهای؛ اوراسیا؛ مجموعه امنیتی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||