| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 936 |
| تعداد مقالات | 8,397 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,086,785 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,413,318 |
بازآرایی نظم امنیتی آسیا در پرتو فروپاشی دولت سوریه؛ پیامدهای ژئوپلیتیکی برای موازنه قدرت در آسیا و راهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران | ||
| پژوهشنامه نظم‌های منطقه‌ای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 31 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56755.1073 | ||
| نویسندگان | ||
| مجید رسولی* 1؛ روح الله باصری2 | ||
| 1استادیار گروه ژئوپلیتیک مرکز مطالعات آفریقا، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| 2دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته روابط بین‌الملل، دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت (ع)، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: فروپاشی دولت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، اگرچه در خاورمیانه رخ داده، اما به‌دلیل جایگاه راهبردی سوریه به‌عنوان «دروازه غربی آسیا» و نقطه اتصال کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب، پیامدهای ژئوپلیتیکی گسترده‌ای برای نظم امنیتی آسیا در پی داشته است. این رویداد، موازنه قدرت میان بازیگران کلیدی آسیایی از جمله چین، روسیه، هند، ترکیه، ایران و کشورهای عربی خلیج‌فارس را دگرگون ساخته و رقابت‌های فراقاره‌ای آمریکا-چین را در پهنه آسیا تشدید کرده است. با توجه به اهمیت استراتژیک سوریه برای جمهوری اسلامی ایران، پژوهش حاضر به تحلیل تأثیر فروپاشی اسد بر نظم امنیتی آسیا و راهبرد سیاست خارجی ایران می‌پردازد و پرسش اصلی آن، بررسی پیامدهای این رویداد و ترسیم مسیرهای احتمالی پیش‌روی ایران در نظم امنیتی نوین آسیا است. روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری رئالیسم تهاجمی (با تأکید بر آرای جان مرشایمر) انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی و با استفاده از منابع معتبر شامل گزارش‌های مراکز پژوهشی، خبرگزاری‌ها، مقالات علمی-پژوهشی نمایه‌شده در پایگاه‌های Scopus و Web of Science، گزارش‌های International Crisis Group و کتب مرجع در بازه زمانی ۲۰۱۱ تا مارس ۲۰۲۶ گردآوری شده‌اند. روش تجزیه و تحلیل براساس تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار و سناریونویسی است. پس از شناسایی شش پیشران کلیدی (سیاست‌های داخلی سوریه، رقابت‌های منطقه‌ای، نقش قدرت‌های فرامنطقه‌ای، وضعیت اقتصادی سوریه، گروه‌های نیابتی و معادلات امنیتی-نظامی)، با استفاده از ماتریس تأثیر-عدم‌اطمینان و روش GBN، هفت سناریوی محتمل برای نظم امنیتی آینده غرب آسیا ترسیم و با ماتریس «احتمال × شدت تأثیر» اولویت‌بندی شده‌اند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که فروپاشی دولت اسد، نظم امنیتی غرب آسیا را در چهار سطح دچار بازآرایی اساسی کرده است: (۱) ژئوپلیتیک با گسست کامل کریدور تهران-بیروت و افزایش بی‌سابقه نفوذ ترکیه، اسرائیل و عربستان در سوریه؛ (۲) راهبردی با تضعیف بی‌سابقه محور مقاومت و کاهش چشمگیر بازدارندگی ایران در برابر اسرائیل؛ (۳) امنیتی با افزایش ناامنی در مرزهای غربی ایران و فعال‌شدن مجدد گروه‌های تروریستی؛ و (۴) اقتصادی با ایجاد فرصت‌هایی برای مشارکت ایران در بازسازی سوریه. سقوط اسد ضمن تضعیف موقعیت ایران در کریدور تهران-بیروت، فرصت‌هایی برای بازتعریف نقش ایران به‌عنوان هاب ترانزیتی آسیا در چارچوب ابتکار کمربند-راه چین و کریدور شمال-جنوب هند-روسیه ایجاد کرده است. بر اساس تحلیل سناریوهای هفت‌گانه، محتمل‌ترین سناریو برای سیاست خارجی ایران، «نظم قبیله‌ای-محلی با نظارت چندجانبه آسیایی» با امتیاز راهبردی ۴۴ و مطلوب‌ترین سناریو، «بازگشت تهاجمی با ائتلاف‌سازی با قدرت‌های نوظهور آسیایی» با امتیاز ۳۶ ارزیابی می‌شود. نتیجه‌گیری: ایران برای حفظ جایگاه خود در نظم امنیتی نوین آسیا، نیازمند راهبردی جامع، انعطاف‌پذیر و مبتنی بر تلفیق سه مؤلفه است: (۱) دیپلماسی فعال و چندلایه برای تعامل با بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای؛ (۲) بازدارندگی نظامی و حفظ عمق راهبردی در عراق و لبنان؛ و (۳) مشارکت اقتصادی در بازسازی سوریه به‌منظور تثبیت نفوذ بلندمدت. راهبرد پیشنهادی، «انطباق هوشمندانه» با تخصیص ۴۰٪ منابع به سناریوی محتمل (نظم قبیله‌ای-محلی) و ۱۵٪ به سناریوی مطلوب (بازگشت تهاجمی) است تا ایران در رقابت‌های امنیتی آسیا، نقش فعالی ایفا کند. هرچند فروپاشی دولت اسد یک چالش جدی محسوب می‌شود، اما با مدیریت هوشمندانه و تلفیق ابزارهای دیپلماتیک، امنیتی، اقتصادی و نیابتی، می‌توان از کاهش موقعیت ایران جلوگیری کرد و بخشی از ظرفیت‌های ازدست‌رفته را بازسازی نمود. فروپاشی اسد لزوماً پایان محور مقاومت نیست، بلکه می‌تواند نقطه‌عطفی برای بازتعریف راهبردی ایران با محوریت عراق و یمن باشد و موفقیت ایران در این مسیر، به توانایی ترکیب واقع‌گرایی با انعطاف‌پذیری در عرصه دیپلماسی و امنیت بستگی دارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آسیا؛ نظم؛ منطقه؛ ایران؛ سوریه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 126 |
||