| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 926 |
| تعداد مقالات | 8,303 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,651,796 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,029,924 |
پدیدآیی مفهوم «وطن» در خودآگاهی جمعی ایرانیان، پیششرط فرهنگی تکوین دولت-ملت: تجربه تمدنی ایران در آسیا | ||
| پژوهشنامه نظمهای منطقهای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 18 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقالات انگلیسی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56478.1066 | ||
| نویسنده | ||
| الهام بیژن پور* | ||
| دانش اموخته دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر به بررسی پدیدآیی و تحول مفهوم «وطن» در خودآگاهی جمعی ایرانیان و نقش آن در شکلگیری آگاهی ملی و تکوین دولت ملی در ایران میپردازد. مسئله اصلی این تحقیق آن است که مفهوم وطن در تجربه تاریخی ایران چگونه و تحت تأثیر چه عوامل فرهنگی، تاریخی و سیاسی در ذهنیت جمعی ایرانیان شکل گرفته و به یکی از عناصر بنیادین هویت ملی تبدیل شده است. برخلاف دیدگاههایی که شکلگیری دولت ـ ملت مدرن در قاره آسیا را عمدتاً حاصل اصلاحات سیاسی، تمرکز اداری یا توسعه نهادهای حکومتی میدانند، این مقاله استدلال میکند که استقرار دولت ـ ملت در ایران مسبوق به شکلگیری تدریجی آگاهی مشترک از وطن بهعنوان یک قلمرو تاریخی و فرهنگی بوده است. ازاینرو، هدف اصلی پژوهش تبیین فرآیند تاریخی شکلگیری این آگاهی و شناسایی مهمترین عوامل تقویتکننده مفهوم وطن در جامعه ایران است. پژوهش با روش تاریخی ـ تحلیلی و با اتکا به منابع تاریخی و تحلیل تحولات مهم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران انجام شده است. برای ردیابی روند تکوین مفهوم وطن در ایران و سایر مناطق آسیا، تحولات کلیدی از دوره صفویه تا عصر قاجار، انقلاب مشروطه و دوره پهلوی بررسی شده است. یافتهها نشان میدهد که مجموعهای از تحولات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بهتدریج احساس تعلق به سرزمینی مشترک را تقویت کرده و زمینه شکلگیری آگاهی ملی را در میان ایرانیان فراهم ساخته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مفهوم وطن در ایران به مانند سایر کشورهای حوزه آسیا محصول یک عامل واحد نبوده، بلکه از تعامل عناصر گوناگون تاریخی و فرهنگی پدید آمده است. حافظه تاریخی مشترک، زبان فارسی و سنت ادبی آن، روایتهای اسطورهای و نمادهای هویتساز، سنتهای دیرپای فرهنگی و تجربههای تاریخی مشترک از مهمترین این عوامل به شمار میآیند. در میان آنها، زبان فارسی مهمترین حامل حافظه تاریخی و فرهنگی ایران بوده و طی سدهها از طریق ادبیات، تاریخنگاری و روایتهای فرهنگی، استمرار هویت ایرانی و تصویر مشترکی از ایران را حفظ کرده است. افزون بر این، گسترش آموزش نوین، تأسیس نهادهای آموزشی جدید، توسعه فرهنگ چاپ و مطبوعات و گسترش ارتباطات عمومی در دوران معاصر، نقش مهمی در تعمیق آگاهی ملی و تقویت مفهوم وطن ایفا کردهاند. همزمان، بحرانهای سیاسی و تهدیدهای خارجی نیز در تقویت همبستگی جمعی و آگاهی ملی مؤثر بودهاند. رخدادهایی همچون بحران آذربایجان پس از جنگ جهانی دوم، نهضت ملی شدن صنعت نفت و انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، هر یک به شیوهای متفاوت در بازتعریف و تقویت مفهوم وطن و هویت ملی نقش داشتهاند. این تجربهها نشان میدهد که در بزنگاههای تاریخی، وطن به یکی از مهمترین کانونهای وحدت جمعی و بسیج اجتماعی در جامعه ایران تبدیل شده است. در مجموع، پژوهش نتیجه میگیرد که مفهوم وطن در ایران برخلاف برخی کشورهای آسیایی که بعضا مفهومی وارداتی و تجویزی برای آنان است، حاصل فرآیندی طولانی و تاریخی بوده که در آن عوامل زبانی، فرهنگی، تاریخی و سیاسی در تعامل با یکدیگر قرار گرفتهاند. ازاینرو، فهم شکلگیری دولت ـ ملت مدرن در ایران بدون توجه به این بنیانهای فرهنگی و تمدنی امکانپذیر نیست. در تجربه تاریخی ایران، وطن صرفاً یک قلمرو جغرافیایی نیست، بلکه مفهومی هویتی و تمدنی است که بهتدریج در خودآگاهی جمعی ایرانیان نهادینه شده و در پیوند با سنتهای گسترده تمدنی آسیا معنا یافته است | ||
| کلیدواژهها | ||
| وطن؛ آگاهی ملی؛ حافظه تاریخی؛ دولت ملی؛ تمدن آسیایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 34 |
||