| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 918 |
| تعداد مقالات | 8,235 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,385,046 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,882,699 |
از اطلاعاتیسازی تا جنگ هوشمند: نقش هوش مصنوعی در تحول راهبرد نظامی چین و پیامدهای آن برای موازنه قدرت در شرق آسیا | ||
| پژوهشنامه نظمهای منطقهای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 16 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56799.1077 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی نورمحمدی* | ||
| روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی | ||
| چکیده | ||
| مقدمه و اهداف: هوش مصنوعی بهعنوان یکی از مهمترین فناوریهای تحولآفرین عصر حاضر، نهتنها شیوه بهکارگیری قدرت نظامی، بلکه ماهیت رقابتهای راهبردی و الگوهای بازدارندگی را نیز دگرگون ساخته است. در دهه اخیر، رقابت میان قدرتهای بزرگ بیش از پیش به عرصه فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی، منتقل شده و این فناوری به یکی از مؤلفههای اصلی نوسازی نیروهای مسلح تبدیل شده است. در این میان، جمهوری خلق چین با قرار دادن هوش مصنوعی در مرکز برنامه نوسازی ارتش آزادیبخش خلق، درصدد گذار تدریجی از دکترین «جنگ اطلاعاتیشده» به «جنگ هوشمند» است؛ گذاری که هدف آن ارتقای توان تصمیمگیری، فرماندهی و کنترل، عملیات چندحوزهای و افزایش اثربخشی رزمی در محیطهای پیچیده آینده است. ازاینرو، پژوهش حاضر به این پرسش پاسخ میدهد که هوش مصنوعی چگونه بر تحول راهبرد نظامی چین تاثیر گذاشته و این تحول چه پیامدهایی برای موازنه قدرت در شرق آسیا به همراه داشته است. روشها: این پژوهش با رویکردی کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی انجام شده است. دادههای پژوهش از اسناد رسمی جمهوری خلق چین، شامل کتابهای سفید دفاعی، برنامههای پنجساله، اسناد اصلاحات نظامی، راهنماهای راهبردی ارتش آزادیبخش خلق و سایر اسناد سیاستگذاری دفاعی گردآوری شده است. همچنین، برای تحلیل تحول مفهومی راهبرد نظامی و ارزیابی آثار هوش مصنوعی بر ساختار و عملکرد ارتش آزادیبخش خلق، از مقالات علمی، کتابهای تخصصی و گزارشهای پژوهشی معتبر داخلی و بینالمللی استفاده شده است. یافتهها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که تحول راهبرد نظامی چین، حاصل گسستهای ناگهانی نبوده، بلکه فرایندی تدریجی، انباشتی و مبتنی بر اصل ثابت «دفاع فعال» بوده است. بررسی تاریخی ده راهنمای راهبردی نظامی چین نشان داد که تنها سه راهنما در سالهای ۱۹۵۶، ۱۹۸۰ و ۱۹۹۳ موجب تغییرات بنیادین در دکترین نظامی شدهاند و سایر اسناد عمدتا در راستای انطباق تدریجی با تحولات محیط امنیتی و فناوریهای نوین تدوین شدهاند. همچنین، تحلیل راهنمای راهبردی «عصر جدید» مصوب ۲۰۱۹ نشان داد که این سند، برخلاف بسیاری از تحلیلهای موجود، در مؤلفههای اصلی دکترین نظامی تغییر ماهوی ایجاد نکرده و بیش از هر چیز بیانگر تداوم اصل دفاع فعال و بازتاب اصلاحات سازمانی و سیاسی دوره شی جینپینگ است. پژوهش همچنین وجود شکافی معنادار میان ادبیات نظری و دکترین رسمی چین را آشکار ساخت. در حالی که مفهوم «جنگ هوشمند» در آثار نظریهپردازان نظامی و نشریات تخصصی ارتش آزادیبخش خلق به سرعت در حال گسترش است، اسناد رسمی همچنان «اطلاعاتیشدن» را مرحله غالب تحول نظامی دانسته و هوشمندسازی را فرایندی تدریجی و بلندمدت تلقی میکنند. یافتهها نشان میدهد که راهبرد ادغام نظامی ـ غیرنظامی، اصلاحات ساختاری ارتش، تشکیل نیروی پشتیبانی راهبردی و تاثیر رقابت فناورانه با ایالات متحده، بهویژه پس از راهبرد «افست سوم»، مهمترین محرکهای نهادی این گذار بودهاند. در سطح منطقهای، پژوهش نشان میدهد که هوشمندسازی ارتش چین موجب شکلگیری چرخهای از رقابت فناورانه و امنیتی در شرق آسیا شده است. توسعه قابلیتهای هوش مصنوعی نظامی چین، واکنش ایالات متحده را در قالب محدودیت صادرات نیمهرساناهای پیشرفته، سرمایهگذاری در سامانههای خودمختار و تدوین مفاهیم عملیاتی جدید برانگیخته است. این روند به نوبه خود موجب تعمیق همکاریهای دفاعی آمریکا با ژاپن، کره جنوبی و استرالیا، افزایش حمایت نظامی از تایوان و تشدید رقابت فناوری در منطقه شده است. نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که هوش مصنوعی صرفا ابزاری برای ارتقای توان رزمی ارتش آزادیبخش خلق نیست، بلکه بهتدریج در حال تغییر مبانی دکترین نظامی، شیوه فرماندهی، ساختار سازمانی و الگوی عملیات این نیرو است. با وجود این، گذار از جنگ اطلاعاتیشده به جنگ هوشمند هنوز کامل نشده و باید آن را فرایندی تدریجی دانست که موفقیت آن به ظرفیت نهادی، پیشرفت فناوری و رقابت راهبردی با ایالات متحده وابسته است. ازاینرو، پیامد اصلی هوش مصنوعی برای موازنه قدرت در شرق آسیا نه ایجاد برتری قطعی برای چین یا تداوم برتری آمریکا، بلکه شکلگیری نوعی موازنه قدرت فناورانه پویا است که در آن رقابت مستمر بر سر هوش مصنوعی، چرخههای متقابل نوآوری نظامی، مسابقه تسلیحاتی فناورانه و الگوهای جدید بازدارندگی، به مهمترین عامل تعیینکننده ثبات و امنیت منطقه تبدیل شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هوش مصنوعی؛ جنگ هوشمند؛ ارتش آزادیبخش خلق؛ موازنه قدرت؛ شرق آسیا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||