| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 916 |
| تعداد مقالات | 8,221 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,090,306 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,682,990 |
جابهجایی نقش و زمینه در جداره تاریخی: محور سی تیر ـ میرزاکوچکخان تهران | ||
| مطالعات طراحی شهری ایران | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/iuds.2026.56487.1229 | ||
| نویسندگان | ||
| حجت اله عبدی اردکانی* 1؛ نازنین عارفکیا2 | ||
| 1دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 2دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| معابر تاریخی در مراکز کلانشهرها، لایههایی از معنا را در خود انباشتهاند که با هر موج دگرگونی کالبدی و کارکردی بازآرایی میشوند. محور خیابانهای سی تیر و میرزاکوچکخان تهران که در گذشته نامهایی چون قوامالسلطنه و استالین نیز بر آن بوده، نمونه گویایی از این وضعیت است: معبری که زمانی با نیایشگاههای اقلیتهای دینی، سفارتخانهها و کانونهای فرهنگی شناخته میشد، امروزه پیش از هر چیز با گذرِ سنگفرششده غذاخوریها به یاد میآید. پرسش این پژوهش آن است که تصویر ذهنی پدیدآمده از چنین محوری در ذهن ناظران و کاربران آن چگونه بوده و این تصویر چه نسبتی با گذشته چندوجهیِ محور دارد. برای پاسخ، اصل «نقش و زمینه» در روانشناسی گشتالت همچون چارچوبی تحلیلی بکار گرفته شده و بهمنظور پرهیز از تعمیم ناموجه یک قاعده ادراکِ آنی به تجربه متحرک شهری، با مفاهیم «خوانایی» و «تصویرپذیریِ» شهری کوین لینچ، «دیدِ متوالی» گوردن کالن، «قابلیت محیط» گیبسون و سنت پدیدارشناسی مکان پیوند یافته است. استدلال نظری مقاله بیان میدارد که هویت یک معبر نه خصیصهای ثابت و کالبدی، بلکه برساختی ادراکی و موقعیتمند و تابعی از تقاطع سه عامل ویژگی کالبدی عناصر نقشپذیر جداره، پیشزمینه شناختیِ ناظر، نحوه کنش و حرکت او در فضا با تأثیر از عامل عرضی زمان میباشد. بر این مبنا بیان میشود که محور مورد بحث بهجای یک «هویت واحد» میزبان دستکم چهار تصویر ادراکی همزمان و گاه ناسازگار بوده که هریک از غلبه یکی از این عوامل برمیخیزد. این یافته، بهجای روایت «زوال هویت»، بر جابهجایی سلسلهمراتب نقش و زمینه در طول زمان متکی بوده و دلالتهایی برای برنامهریزی شهری بافتهای تاریخی بهدست میدهد. پژوهش با راهبرد مطالعه موردی کیفی تفسیری و با تلفیق تحلیل اسنادی - تاریخی و مشاهده میدانی ساختاریافته جداره انجام شده و گزارههای ادراکی آن در مقام فرضیههایی آزمونپذیر ارائه میگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ادراک محیط؛ اصل نقش و زمینه؛ نظریة گشتالت؛ هویت مکان؛ خیابان سیتیر | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||