| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 929 |
| تعداد مقالات | 8,346 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,803,030 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,117,375 |
بازخوانی انتقادی اندیشۀ میرزامهدی اصفهانی در نفی اعتبار عقل در شناخت متافیزیک: گذار از نقد ادله به تحلیل پیامدها | ||
| فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز | ||
| مقاله 5، دوره 26، شماره 2 - شماره پیاپی 99، شهریور 1405، صفحه 65-80 اصل مقاله (755.5 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jrt.2026.55544.3367 | ||
| نویسندگان | ||
| میثم خسروی فرد* 1؛ حسن معلمی2 | ||
| 1دانش آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران . | ||
| 2استاد گروه فلسفه و کلام، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقر العلوم(ع)، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| میرزا مهدی اصفهانی، بنیان‌گذار مکتب تفکیک، با ارائة نظامی معرفت‌شناختی بدیل، رویکردی متفاوت در فهم معارف دینی عرضه کرد. هستة اصلی این نظام، نفی اعتبار عقل فلسفی در حوزة متافیزیک و الهیات و تأکیدبر منابعی چون فطرت، علم نوری، عقل نوری و نصوص قطعی دینی است. اصفهانی با نقد بنیادین مفاهیم کلی، برهان عقلی و اصل علیت، تلاش نمود راهی برای صیانت از توحید ناب و تنزیه ذات الهی از هرگونه تشبیه و تحدید فراهم آورد. در این چارچوب، معرفت حقیقی نه ازطریق مفاهیم ذهنی و استدلال‌های فلسفی، بلکه به‌واسطة افاضة الهی و مواجهة بی‌واسطه با حقیقت حاصل می‌شود. مقالة حاضر، ضمن تبیین مبانی ایجابی این نظام، به بررسی کاستی‌ها و پیامدهای آن، ازجمله ابهام مفهومی در تعریف عقل و علم نوری، فقدان معیار سنجش و آزمون‌پذیری، تناقض درونی در جایگاه معرفت فطری و چالش خودارجاعی در نقد مفاهیم کلی می‌پردازد. همچنین نشان داده می‌شود که نفی حجیت عقل و قطع، نظام معرفتی اصفهانی را با دور منطقی مواجه ساخته و امکان توجیه عقلانی باور دینی اولیه را تضعیف می‌کند. در نهایت، پیامدهای اجتماعی این رویکرد، ازجمله انزوای معرفتی و تضعیف گفت‌وگوی بین‌ادیانی، مورد تحلیل قرار گرفته است. این پژوهش می‌کوشد از انسجام درونی و کارآمدی عملی این نظام معرفت‌شناختی، تصویری جامع ارائه دهد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| میرزا مهدی اصفهانی؛ مکتب تفکیک؛ نفی اعتبار عقل؛ معرفت‌شناسی دینی | ||
| مراجع | ||
|
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۸۵ش). ابواب الهدی. (محقق: حسن جمشیدی). قم: مؤسسة بوستان کتاب.
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۸۷ش). ابواب الهدی. (مترجم: حسین مفید). تهران: مرکز فرهنگی انتشارات منیر.
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۹۶ش/الف). القرآن و الفرقان فی وجه اعجاز القرآن المجید. قم: مؤسسة معارف اهل بیت(ع).
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۹۶ش/ب). انوار الهدایة: القضاء و القدر و البداء. قم: مؤسسة معارف اهل بیت(ع).
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۹۶ش/ج). مصباح الهدی. قم: مؤسسة معارف اهل بیت(ع).
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۹۶ش/د). معارف القرآن. قم: مؤسسة معارف اهل بیت(ع).
اصفهانی، میرزامهدی (۱۳۹۶ش/ه). الاصول الوسیط. قم: مؤسسة معارف اهل بیت(ع).
باغبان‌خطیبی، مهدی و سبحانی، محمدتقی (۱۳۹۸ش). فطرت و معرفت فطری از دیدگاه میرزامهدی اصفهانی. تحقیقات کلامی، 7(۲۵)، ۲۵-۴۴.
حلبی، محمود (بی‌تا). تقریرات درس میرزامهدی اصفهانی. مشهد: مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
حلی، حسن بن یوسف (۱۳۹۲ش). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. (شرح: حسن حسن‌زادة آملی). قم: انتشارات اسلامی.
حکیمی، محمدرضا (۱۳۷۸ش). اجتهاد و تقلید در فلسفه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حسینی(طاها)، سیدمحمد (۱۴۰۱ش). مهدویت و نقد و بررسی احمد الحسن الیمانی. مطالعات فلسفی کلامی، 11(۲1)، 5-24.
خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۰ش). جریان‌شناسی ضد فرهنگ‌ها. قم: انتشارات تعلیم و تربیت اسلامی.
رجبی، محمود (۱۳۸۵ش). تحلیل و نقد مکتب تفکیک. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
رقوی، جواد و آملی لاریجانی، صادق (۱۳۸۹ش). بازسازی دیدگاه معرفت‌شناختی میرزامهدی اصفهانی. جستارهایی در فلسفه و کلام، 42(2)، ۱۱۸-۱۶۸.
رقوی، جواد (۱۳۹۵ش). بررسی روش معرفت دینی از دیدگاه میرزا مهدی اصفهانی. جستارهایی در فلسفه و کلام، 48(2)، 96-67.
شاه‌منصوری، عباس (۱۳۸۹ش). معرفت‌شناسی در آثار میرزامهدی اصفهانی. تهران: نگاه معاصر.
طباطبایی، محمدحسین (۱۳۸۷ش). بررسی‌های اسلامی. قم: هجرت.
مرتضوی، سیدعباس (۱۳۸۱ش). علم و عقل از دیدگاه مکتب تفکیک. قم: مرکز جهانی امور اسلامی.
محمدی خراسانی، علی (۱۳۸۷ش). شرح منطق مظفر. قم: انتشارات الامام الحسن بن علی(ع). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 104 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 36 |
||