| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 912 |
| تعداد مقالات | 8,158 |
| تعداد مشاهده مقاله | 15,836,597 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,332,241 |
دریای سرخ و نظم امنیتی آسیا: واکاوی راهبردهای ژئوپلیتیکی قدرتهای منطقهای | ||
| پژوهشنامه نظم های منطقه ای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56224.1059 | ||
| نویسنده | ||
| دانیال رضاپور* | ||
| استادیار روابط بین الملل دانشگاه گیلان | ||
| چکیده | ||
| مقدمه دریای سرخ بهعنوان یکی از حیاتیترین آبراههای جهان، نقش محوری در تجارت و انرژی جهانی ایفا میکند. بااینحال بیثباتی مزمن کشورهای ساحلی، فعالیت بازیگران غیردولتی مسلح و تشدید رقابتهای قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای، امنیت این پهنه را با چالشهای عمیقی مواجه ساخته است. آنچه این پهنه آبی را برای مطالعات منطقهای در غرب آسیا برجسته میسازد، پیوند ناگسستنی تحولات دریای سرخ با نظم امنیتی این بخش از آسیا است؛ چراکه گلوگاههای بابالمندب و کانال سوئز نه تنها گذرگاه حیاتی کشورهای ساحلی دریای سرخ، بلکه شریان اصلی تجارت و انرژی برای بسیاری از کشورهای غرب آسیا محسوب میشوند. پژوهش حاضر با اتکا به رویکرد کیفی و روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از دادههای کتابخانهای و اسنادی در پی پاسخ به این پرسش است که جایگاه ژئوپلیتیکی دریای سرخ چگونه بر راهبردهای امنیتی قدرتهای منطقهای تأثیر گذاشته و این راهبردها چه پیامدهایی برای نظم امنیتی غرب آسیا داشتهاند. فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که اهمیت ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیک دریای سرخ به شکلگیری راهبردهای امنیتی اقتصادی رقابتی میان قدرتهای منطقهای انجامیده و پیامد آن تضعیف و شکنندگی نظم امنیتی در غرب آسیا و تشدید نظامیسازی این پهنه آبی بوده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بازیگران کلیدی از جمله عربستان سعودی، مصر، ایران، امارات متحده عربی، اسرائیل و اتیوپی هر یک بر اساس موقعیت و منابع خود، راهبردهایی مبتنی بر کنترل گلوگاههای راهبردی (بابالمندب و کانال سوئز)، ایجاد عمق راهبردی، تضمین امنیت زنجیرههای تجارت و انرژی، مهار رقبای منطقهای و بهرهبرداری از خلأ قدرت ناشی از ضعف دولتهای ساحلی دنبال میکنند.روشها این مطالعه از روششناسی کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی استفاده کرد. جمعآوری دادهها بر اساس تحلیل اسنادی از منابع معتبر فارسی و انگلیسی انجام شد. منابع فارسی شامل گزارشهای اندیشکدههای ایرانی (مانند IPIS) و مجلات علمی (مانند فصلنامه علوم و فنون مدیریت) بود. منابع انگلیسی شامل انتشارات SIPRI، مرکز عرب واشنگتن، INSS و مقالات داوری شده از ScienceDirect و Taylor & Francis بود. گزارشهای دسترسیآزاد از مرکز امارات و مؤسسه اوریون، تعادل دیدگاههای غربی، عربی، آفریقایی و ایرانی را تضمین کردند. منابع بر اساس اعتبار، تازگی (پس از ۲۰۲۰) و تنوع انتخاب شدند. دادهها به صورت موضوعی کدگذاری شدند تا الگوهای استراتژیهای امنیتی (توازن قدرت، نیابتی، چندجانبهگرایی) شناسایی شوند. یافتهها تحلیل نشان داد که برجستگی دریای سرخ، قدرتهای منطقهای را به سمت استراتژیهای امنیتی رقابتی مبتنی بر توازن قدرت سوق داده است. دخالت عربستان در جنگ یمن (از ۲۰۱۵) برای مقابله با حوثیها، بیثباتی را تشدید کرد. حملات حوثیها به کشتیرانی از اواخر ۲۰۲۳، تجارت جهانی را مختل، مسیرها را تغییر و هزینهها را تا ۴۰٪ افزایش داد. در شاخ آفریقا، تلاش اتیوپی برای دستیابی به دریا، تنش با سومالی و مصر را افزایش داد. مصر که به درآمد سالانه ۹ میلیارد دلاری کانال سوئز وابسته است، با سرریز جنگ داخلی سودان مواجه است. سرمایهگذاریهای بندری امارات در بربره و عصب، حضور آن را در دریای سرخ تقویت میکند. بازیگران غیردولتی امنیت را تضعیف میکنند: جنگ نامتقارن حوثیها منجر به عملیات «نگهبان رفاه» به رهبری آمریکا شد. دخالت قدرتهای بزرگ (پایگاه چین در جیبوتی، آرمانهای دریایی روسیه در سودان) بیثباتی را تشدید میکند. مکانیسمهای جمعی (مانند شورای دریای سرخ، عملیات ASPIDES اتحادیه اروپا) به دلیل رقابتها شکست خوردهاند. نتیجهگیری مرکزیت ژئوپلیتیک دریای سرخ، استراتژیهای امنیتی رقابتی را در میان قدرتهای منطقهای تثبیت کرده و به جای ایجاد نظم پایدار، بیثباتی را تداوم میبخشد. درگیریهای محلی، تهدیدات غیردولتی و رقابتهای خارجی، همکاریها را بیاثر کرده است. بازیگران منطقهای باید دیپلماسی و مجامع فراگیر را در اولویت قرار دهند و احتمالاً اتیوپی و ایران را برای ریشهیابی علل بحران وارد کنند. بدون چنین تغییراتی، دریای سرخ در خطر تبدیل شدن به یک کانون دائمی بحران قرار دارد که ضرورت رویکردهای متوازن و چندجانبه را نشان میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دریای سرخ؛ ژئوپلیتیک؛ امنیت دریایی؛ قدرتهای منطقهای؛ توازن قدرت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 26 |
||