| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 917 |
| تعداد مقالات | 8,230 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,274,701 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,751,915 |
آسیاگرایی شورای همکاری خلیج فارس در پرتو دینامیکهای بینالمللی؛ از خیزش قدرت های آسیایی تا رقابت های درون منطقه ای-درون شورایی | ||
| پژوهشنامه نظمهای منطقهای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jaros.2026.56306.1061 | ||
| نویسنده | ||
| علی دهقان* | ||
| دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| نظام بینالملل در دوران معاصر در حال تجربه یک گذار ساختاری و بنیادین از نظم تکقطبیِ پساجنگ سرد (با محوریت ایالات متحده) به سوی یک نظم چندقطبیِ پیچیده، چندبعدی و بسیار سیال است. این فرآیند کلان انتقالی، با فرسایش و کاهش نسبی هژمونی جهانی ایالات متحده و در مقابل، با خیزش مقتدرانه، شتابان و همهجانبه قدرتهای آسیایی—بهویژه جمهوری خلق چین به عنوان ابرقدرت اقتصادی و هند به عنوان قطب نوظهور نوآوری و ژئوپلیتیک—همراه شده است. در درون این بستر ژئوپلیتیکی متغیر و پویا، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) که بهطور سنتی در ذیل چتر امنیتی غرب تعریف میشدند، دست به یک بازنگری و کالیبراسیون مجدد، عمیق و همهجانبه در دکترین سیاست خارجی خود زدهاند. این کشورها با طراحی و اتخاذ راهبرد کلان «نگاه به شرق»، در پی تنوعبخشی به متحدان راهبردی، تحکیم پیوندهای اقتصادی، تضمین بازارهای بلندمدت انرژی و گسترش ائتلافهای دیپلماتیک با بازیگران کلیدی و نوظهور در قاره آسیا هستند.این نوشتار پژوهشی با تکیه بر روش علمی توصیفی-تحلیلی و با کاربست چارچوب نظری «رئالیسم نوکلاسیک» سامان یافته است. مزیت انتخاب این رویکرد نظری در آن است که با تلفیق متغیرهای ساختاریِ بینالمللی با متغیرهای واسطهای در سطح دولت (مانند برداشت نخبگان حاکم، ظرفیتهای داخلی و اهداف بلندپروازانه رهبران جدید)، به شکلی عمیق تبیین میکند که چگونه فشارهای ساختاری سیستمیک از فیلتر محاسبات داخلی عبور کرده و به تصمیمات عملی در سیاست خارجی تبدیل میشوند. این مقاله بر آن است تا به این پرسش اساسی و چندوجهی پاسخ دهد که چه دینامیکها و پیشرانهای بینالمللی و منطقهای، فرایند «آسیاییشدن» سیاست خارجی اعضای شورای همکاری خلیج فارس را پیش بردهاند و این نیروها با چه مکانیسمهای مشخصی، سرعت و جهت این تغییر راهبردی را مشخص ساختهاند؟ فرضیه اصلی پژوهش بر این گزاره کلیدی استوار است که پدیده آسیاییشدن خلیج فارس، صرفاً یک ترجیح اقتصادی گذرا یا گزینشی تجاری برای کسب سود بیشتر نیست؛ بلکه این پدیده محصول تلاقی و همافزایی همزمان سه دینامیک عمیق در سطوح مختلف است: نخست در سطح بینالمللی، تغییر ساختاری در توزیع قدرت جهانی و انتقال مرکز ثقل ژئواکونومیک جهان به آسیا؛ دوم در سطح منطقهای، نیاز مبرم کشورهای عربی خلیج فارس به ایجاد موازنهسازی هوشمند و راهبردهای پوشش ریسک در برابر نفوذ منطقهای ایران در دوران کاهش حضور سنتی آمریکا؛ و سوم در سطح درونشورایی، تعمیق و تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، اقتصادی و اعتباری میان خود اعضای شورا—بهویژه رقابت آشکار و پنهان میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی—برای کسب رهبری منطقهای و تبدیل شدن به هاب اصلی تجاری و ارتباطی در کریدورهای جدید متصل به آسیا. یافتههای نهایی پژوهش نشان میدهد که اگرچه اتخاذ سیاست آسیاگرایی توانسته است استقلال عمل راهبردی و مانور دیپلماتیک این کشورها را به شکل چشمگیری افزایش دهد و به برنامههای تنوعبخشی اقتصادی آنها (نظیر چشماندازهای توسعه ملی) شتاب بخشد—و بدین ترتیب از وابستگی مطلق و تاریخی آنها به غرب بکاهد—اما پیامدهای امنیتی و سیاسی این روند به شدت متناقض و چالشبرانگیز بوده است. برخلاف تصورات رایج که گمان میبرد چرخش مشترک به شرق میتواند زمینهساز همگرایی ساختاری و همبستگی بیشتر در میان کشورهای عربی منطقه شود، غلبه منافع ملی انفرادی، محاسبات حاکمیتی و رفتارهای تکروانه بر رویکردهای هماهنگ و دستهجمعی، این فرصت را از بین برده است. در واقع، روند آسیاییشدن نه تنها به انسجام بیشتر شورای همکاری خلیج فارس منجر نشده، بلکه به دلیل تلاش هر یک از اعضا برای جلب حمایتهای اقتصادی و سیاسی انحصاری از سوی قدرتهای آسیایی (نظیر چین)، شکافها، بیاعتمادیها و رقابتهای سنتی درونشورایی را بیش از پیش عمیقتر کرده است. در تحلیل نهایی، این فرآیند با ورود متغیرهای جدید آسیایی به معادلات خلیج فارس، بدون ارائه یک جایگزین امنیتی منسجم، به پیچیدگی، سیالیت و شکنندگی هرچه بیشتر معماری امنیتی در این منطقه حساس جهان دامن زده است. واژگان کلیدی: شورای همکاری خلیج فارس، آسیاییشدن، رئالیسم نوکلاسیک، سیاست خارجی، چندقطبیگرایی، استقلال راهبردی، امنیت خلیج فارس، راهبرد نگاه به شرق. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آسیاگرایی؛ شورای همکاری خلیج فارس؛ نگاه به شرق؛ موازنه سازی؛ ایران | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 48 |
||