| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 929 |
| تعداد مقالات | 8,346 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,803,498 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,117,641 |
تحول روایت‌های داستان بهرام چوبینه؛ بازتاب دیدگاه‌های گوناگون در منابع کهن و شاهنامه | ||
| شعر پژوهی(بوستان ادب) | ||
| مقاله 1، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 68، شهریور 1405، صفحه 1-18 اصل مقاله (1.85 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jba.2025.53762.4661 | ||
| نویسندگان | ||
| حمیده پروان* 1؛ زهرا ریاحی زمین2 | ||
| 1دانش‌آموخته‌ی دکتری زبان و ادبیات فارسی (گرایش ادبیات حماسی) دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 2استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| درباره‌ی بهرام چوبینه روایت‌های گوناگونی وجود دارد؛ با مطالعه‌ی منابع تاریخی و شاهنامه، می‌توان چهار دیدگاه اصلی درباره‌ی او مشخّص کرد: ۱. داستان‌های مردمی و افسانه‌های حماسی حامی بهرام؛ ۲. دیدگاه موبدان و سپاهیان همراه او؛ ۳. دیدگاه درباریان و سپاهیان طرفدار خسرو؛ ۴. افسانه‌ها و قصّه‌های مردمی حامی خسرو. این پژوهش با رویکرد توصیفی‌تحلیلی و با تکیه بر دیدگاه‌های یادشده، به بررسی روایت‌های بهرام چوبینه در منابع تاریخی و شاهنامه می‌پردازد. داستان بهرام را می‌توان در سه بخش کلّی بررسی کرد: نخست، از انتصاب او برای نبرد با ترکان تا مواجهه با خسرو در کنار نهروان؛ دوم، از فرار خسرو به روم تا بازگشت او؛ سوم، نبرد نهایی میان خسرو و بهرام و فرار او به نزد خاقان چین. با توجه به فقدان نسخه‌ی اصلی بهرام چوبین‌نامه، ارتباط بخش نخست با آن متن، به‌طور قطعی قابل اثبات نیست؛ با این حال، تحلیل تطبیقی منابع و ویژگی‌های شاهنامه نشان می‌دهد این بخش از نظر محتوایی با روایت‌های حامی بهرام، که احتمالاً در بهرام چوبین‌نامه بازتاب بیشتری داشته‌اند، همخوانی دارد. در بخش نخست، روایت‌های بهرام با داستان‌های ملّی و پهلوانی و شخصیّت‌هایی چون اسفندیار و آرش تلفیق یافته و در منابع فارسی، عربی و ارمنی مانند تاریخ سبئوس، بازتاب یافته‌اند. در مقابل، روایت‌های حامی خسرو مبتنی بر خدای‌نامه‌اند که بازتاب‌دهنده‌ی دیدگاه رسمی ساسانیان است. در بخش دوم و سوم، روایت‌های رسمی و حامی خسرو غالب‌اند؛ امّا روایت‌های مربوط به جنگاوری بهرام در دربار خاقان و پهلوانی گردیه با روایت‌های نخست همخوانی بیشتری دارند. شاید بتوان گفت فردوسی در نظم‌دهی داستان‌ها، افزون بر خدای‌نامه، از روایت‌هایی چون بهرام چوبین‌نامه بهره برده که احتمالاً در آن دیدگاه‌های مردمی نیز انعکاس یافته است. این پیوندها می‌تواند بیانگر فرآیند تدریجی و چندلایه‌ی تلفیق روایت‌های رسمی و غیررسمی و دیدگاه‌های متضاد باشد که فردوسی آن را در ساختاری منسجم بازآفریده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بهرام چوبینه؛ تاریخ؛ حماسه؛ شاهنامه؛ فردوسی | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آیدنلو، سجّاد. (1399). «زنی که بهرام چوبین او را دید که بود؟». کهن‌نامه‌ی ادب پارسی، 11 (2)، 19-52،
DOI:10.30465/cpl.2021.4402
ابن‌ندیم، محمّدبن اسحاق. (1381). الفهرست. با ترجمه‌ی رضا تجدّد، تهران: اساطیر.
البیهقی، إبراهیم‌بن محمّد. (1970). المحاسن والمساوی. بیروت: دار صادر.
بلعمی، ابوعلی محمّدبن محمّد. (1353). تاریخ بلعمی. ج2، به‌تصحیح محمّدتقی بهار، به کوشش محمد پروین گنابادی، تهران: کتابفروشی زوار
تئوفیلاکت، سیموکاتا. (1395). تاریخ تئوفیلاکت. با ترجمه‌ی محمود فاضلی بیرجندی، تهران: سده.
ثعالبی، عبدالملک‌بن محمّدبن اسماعیل. (1368). غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم. با پیش‌گفتار و ترجمه‌ی محمد فضائلی، تهران: نقره.
خالقی‌مطلق، جلال. (1396). یادداشت‌های شاهنامه. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
خطیبی، ابوالفضل. (1399). «اسفندیار». در تارنمای مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. دسترسی 26 مرداد 1404. در نشانی: https://cgie.org.ir/fa/article/235205/. تاریخ انتشار: چهارشنبه 6 فروردین 1399.
دینوری، احمد‌بن داود. (1371). اخبارالطّوال. با ترجمه‌ی محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
زرین‌کوب، روزبه. (1399). «بهرام چوبین». در تارنمای مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. دسترسی 26 مرداد 1404. در نشانی: https://cgie.org.ir/fa/article/229155/ . تاریخ انتشار: چهارشنبه 14خرداد 1399.
سبئوس، اسقف باگراتونیک. (1396). تاریخ سبئوس. با ترجمه‌ی محمود فاضلی بیرجندی، تهران: ققنوس.
شهبازی، علی‌رضا شاپور (1393). تاریخ ساسانیان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
شهرستان‌های ایرانشهر. (1388). ترجمه‌ی شهرام جلیلیان، با تعلیقات تورج دریایی. تهران: توس.
طاهری، محمّد؛ مومنی ثامنی، محمّد. (۱۳۹۰). «بررسی و تحلیل ویژگی‌های حماسی داستان بهرام چوبینه در شاهنامه‌ی فردوسی». پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، 5 (1)، 175-196. https://jpll.ui.ac.ir/article_16331.html
طبری، محمّدبن جریر. (1378). تاریخ‌نامه‌ی طبری. ج2، گردانیده‌ی منسوب به بلعمی، با تصحیح محمّد روشن، تهران: سروش.
---------------------. (1362). تاریخ‌الرّسل و الملوک. ج2، با ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه. ج6 و 7 و 8، به تصحیح جلال خالقی‌مطلق، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
کریستن‌سن، آرتور امانوئل. (1368). ایران در زمان ساسانیان: تاریخ ایران ساسانی تا حملة عرب، با ترجمة رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
ـــــــــــــــــــــــــ. (1401). داستان بهرام چوبین. با ترجمه‌ی منیژه احدزادگان آهنی، تهران: طهوری.
گازرانی، ساقی. (1398). آرش کمانگیر، جای خالی داستان آرش در شاهنامه. با ترجمه‌ی سیما سلطانی، تهران: مرکز.
گیلانی، نجم‌الدّین. (1393). «بررسی و تحلیل زندگی سیاسی بهرام چوبین و قهرمانی‌های او از نگاه شاهنامه فردوسی». تاریخ پژوهی، 14 (2)، 41-56. DOI:10.22108/rpll.2022.131643.1999.
مارکوارت، ژوزف. (1398). وهرود و ارنگ. با ترجمه‌ی داود منشی‌زاده، تهران: سخن.
مجمل‌التّواریخ و القصص. (1399). تصحیح و تحقیق اکبر نحوی، تهران: دکتر محمود افشار.
مختاری. (1397). شهریارنامه. به تصحیح رضا غفوری، تهران: سخن.
مسعودی، ابوالحسن علی‌بن حسین. (1382). مروج الذّهب و معادن الجوهر. ج2، ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
مهرکی، ایرج؛ عبدالاحدی، اشرف. (1392). «قیام بهرام چوبین در شاهنامه‌ی فردوسی». تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، 5 (18)، 147-164. https://sanad.iau.ir/fa/Article/864709
میراسکندری، سید مجتبی. (1391). «بهرام چوبین در آینهی حماسه و تاریخ (سیمای بهرام چوبین در آینهی شاهنامه مبتنی بر خوانش فردوسی توسی از متون تاریخی)». ارائه‌شده در ششمین همایش پژوهش‌های ادبی، دانشگاه فردوسی مشهد.
مینورسکی، ولادمیر فئودوروویچ. (1372). تعلیقات بر حدودالعالم من المشرق الی المغرب. با مقدّمه‌ی و. بارتولد و ترجمه‌ی میرحسین شاه و تصحیح و حواشی مریم میر احمدی و غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزّهراء.
نرشخی، محمّدبن جعفر. (1363). تاریخ بخارا. به تصحیح محمّدتقی مدرّس رضوی، تهران: توس.
نهایة‌الارب فی اخبار الفرس و العرب. (1375). به تصحیح محمّدتقی دانش‌پژوه، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
نولدکه، تئودور. (1358). تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان. با ترجمه‌ی عبّاس زریاب خویی، تهران: انجمن آثار ملّی.
یادگار زریران. (1392). با ترجمه‌ی ژاله آموزگار، تهران: معین.
یعقوبی، احمد‌بن اسحاق. (1382). تاریخ یعقوبی. با ترجمة محمّد‌ابراهیم آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
Shahbazi, Alireza Shapur. "Bahrām VI Čōbīn." Encyclopaedia Iranica. Published December 15, 1988. https://www.iranicaonline.org/articles/bahram-the-name-of-six-sasanian-kings/bahram-vi/
Cereti, C.G. (1996). Again on Wahrām ī Warzāwand. La Persia e l’Asia Centrale da Alessandro al X secolo. pp. 629–639.
Czeglédy, K. (1958). Bahrām Čōbīn and the Persian Apocalyptic Literature. Acta Orient. Hung. 8(1), 21-43
Daryaee, T. (2015). Wahrām Čōbēn the rebel general and the militarization of the Sasanian Empire. In A. Krasnowolska & R. Rusek-Kowalska (Eds.), Studies on the Iranian World I (pp. 193–202). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 225 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 82 |
||
