| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 907 |
| تعداد مقالات | 8,093 |
| تعداد مشاهده مقاله | 15,330,882 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 12,920,058 |
الگوی روابط راهبردی چین در خاورمیانه در رابطه با ایران و اسرائیل | ||
| پژوهشنامه نظم های منطقه ای آسیا | ||
| مقاله 5، دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 4، خرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/ijas.2026.55586.1055 | ||
| نویسندگان | ||
| سید محمد علی مدرسی یزدی* 1؛ ولی اله وحدانینیا2؛ سید مهدی موسوی شهیدی3؛ محمدتقی پرتوی2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران | ||
| 2دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش | ||
| 3گروه ژئوپلیتیک دانشگاه فرماندهی و ستاد اجا | ||
| چکیده | ||
| چکیده مقدمه: با پایان دوره مائو و آغاز اصلاحات دنگ شیائوپینگ، چین بهتدریج حضور اقتصادی خود را در غرب آسیا گسترش داد. دنگ با راهبرد «پنهان کردن قدرت و منتظر زمان بودن» تلاش کرد بدون ورود به تنشهای سیاسی، پایهای برای نفوذ بلندمدت چین ایجاد کند. این روند در دورههای جیانگ زمین و هو جینتائو نیز ادامه یافت و نهایتاً در دوره شی جینپینگ به شکلگیری راهبرد «تعادل استراتژیک» انجامید. در این چارچوب، چین در مثلث تهران–پکن–تلآویو با پیچیدگی مواجه است؛ از یک سو روابط راهبردی با ایران در حوزه انرژی و برخی همکاریهای نظامی پابرجاست و از سوی دیگر همکاریهای فناورانه و اقتصادی با اسرائیل ادامه دارد. اما عملیات طوفان الاقصی و سپس جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ این موازنه را تحت فشار قرار داد و در اسرائیل این پرسش را ایجاد کرد که آیا چین هنوز به الگوی تعادل استراتژیک پایبند است یا در حال بازتعریف ایران بهعنوان شریک راهبردی در رقابت با آمریکا است. براین اساس این پرسش بنیادین مطرح میشود که آیا چین در پی تحولات اخیر، راهبرد سنتی خود مبتنی بر توازن استراتژیک را دستخوش تغییر کرده است یا همچنان در چارچوب گذشته باقی مانده و صرفاً به بازتنظیم تاکتیکی رفتار خود مبادرت ورزیده است. فرضیه نویسندگان این است که در مثلث روابط چین، اسرائیل و ایران، الگوی راهبردی پیشین پکن یعنی «همکاری-تعارض»، پس از جنگ اکتبر به سمت الگوی «تعارض-تعارض نسبی» تغییر یافته است. این چرخش، علیرغم برخی هزینهها، فرصتهای مطلوبی برای افزایش همافزایی چین با ایران و جهان عرب (بهعنوان منابع اصلی انرژی) فراهم کرده است. روش: این پژوهش با استفاده از نظریه بازیها، مدل «معمای زندانی» و نرمافزار گمبیت (Gambit)، سازوکارهای تعارض و همکاری بازیگران را در شرایط عدم قطعیت تحلیل میکند. با امتیازدهی به دادهها و محاسبه تعادلهای نش (خالص و مختلط)، سناریوهای استراتژیک شبیهسازی شدهاند تا پیامد تصمیمات و الگوهای رفتاری حاکم با دقت بیشتری تبیین شوند. یافتهها: روابط چین و اسرائیل در طول تاریخ همواره بر چند محور اساسی استوار بوده است که درک آنها برای شناخت پویاییهای فعلی این دو بازیگر ضروری است. محور نخست، به روابط و پیوندهای تاریخی اقوام یهودی با جامعه چینی بازمیگردد؛ محور دوم، همکاریهای دوجانبه در زمینه فناوریهای نوین و مدرنسازی است. ادراک چین از آسیبپذیری تاریخی و تلاش برای تحقق استراتژی بقا و توسعه تحت عنوان «ساخت چین ۲۰۲۵»، پکن را به سمت بهرهگیری از ظرفیتهای اسرائیل در حوزههای تحقیق و توسعه و فناوریهای پیشرفته سوق داد. این نیاز حیاتی، بستر شکلگیری محور سوم، یعنی توسعه سرمایهگذاریهای دوجانبه را فراهم کرد. ورود شرکتهای بزرگ چینی به پروژههای کلان زیرساختی، در کنار سرمایهگذاری در بخشهای کشاورزی و استارتاپی، نمودی از این پیوند است. در امتداد این همگرایی اقتصادی، محور چهارم با افزایش چشمگیر همکاریهای علمی-دانشگاهی شکل گرفت که تأسیس پردیسهای دانشگاهی مشترک در چین و ایجاد صندوقهای تحقیقاتی دوجانبه از دستاوردهای مهم آن به شمار میرود. با این حال، راهبرد کلان پکن در خاورمیانه شامل ابعاد دیگری نیز هست که دیپلماسی این کشور را در قالب یک سیاست «همکاری-تعارض» بازتولید میکند. محور پنجم این روابط، در سایه همکاریهای استراتژیک چین با ایران تعریف میشود. در نهایت، محور ششم به ایده حمایت از فلسطین در ذیل کلانروایت «جنوب جهانی» اختصاص دارد. دادههای افکارسنجی در جهان عرب نشان میدهد که این رویکرد به ارتقای جایگاه چین کمک کرده و مسیر را برای تعمیق روابط مالی و انرژی با کشورهای عربی هموار ساخته است تا چین ضمن حفظ پیوندهای فناورانه با اسرائیل، نفوذ ژئوپلیتیک خود را در برابر غرب گسترش دهد. نتیجه: پس از وقایع هفتم اکتبر، ادراک اسرائیل نسبت به بیطرفی پکن مخدوش شد و با وجود تلاشهای دیپلماتیک چین برای حفظ مناسبات اقتصادی، روابط دو طرف رو به سردی گرایید. تحلیلها بر مبنای نظریه بازیها نشان میدهد که اگرچه سناریوی «همکاری-همکاری» برای هر دو طرف مطلوبترین حالت است، اما وابستگی ساختاری اسرائیل به آمریکا و تغییر توازن قوای منطقهای، چین را وادار به تغییر استراتژی پیشین خود کرده است؛ در نتیجه، پکن با ترجیح منافع ژئواکونومیک و راهبردی، به سمت تقویت و تثبیت روابط خود با ایران حرکت کرده است که این امر روابط چین و اسرائیل را به سوی وضعیت «تعارض-تعارض» سوق میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اسرائیل؛ همکاری و تعارض؛ نظریه بازیها؛ گمبیت؛ چین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 18 |
||