| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شماره‌ها | 934 |
| تعداد مقالات | 8,383 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,981,303 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,371,047 |
«بازاندیشی» و «معنابخشی»، کنکاشی در کارکردهای دین (خوانشی تطبیقی از نظریه گیدنز و آموزههای نهجالبلاغه) | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن | ||
| مقاله 2، دوره 1، شماره 1، آبان 1405، صفحه 1-16 اصل مقاله (1.12 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jchr.2026.55546.1020 | ||
| نویسندگان | ||
| علی پروانه* 1؛ رحیم امرائی2 | ||
| 1دانش آموخته دکتری ، مدرس گروه معارف، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران | ||
| 2استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آنتونی گیدنز، نظریهپرداز عصر حاضر، با طرح نظریههایی «بازاندیشی» و «معنابخشی» در بستر اجتماع و دین، باعث شد معنای دین را در سطح اجتماع بازتعریف کند. دیدگاه او با دیدگاه جریانهای افراطی مادیگرا که برخاسته از مدرنیته است، تاحدودی متفاوت است. او خاستگاه دین را عکسالعملی در قبال بیمعنایی میداند و «معنابخشی» را مهمترین ویژگی دین قلمداد میکند. وی با بررسی دستاوردهای مدرنیته، معتقد است، دین قادر است مأمنی برای عصر حاضر باشد، به شرط آن که مورد بازاندیشی قرار گیرد. این دیدگاه گیدنز نسبت به دین، به آموزههای اسلامی، بهخصوص نهجالبلاغه شباهت دارد. همین مسأله باعث شد تا پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی، ابتدا به تبیین مبانی و مفاهیم این نظریهها بپردازد و سپس با واکاوی و تطبیق این مفاهیم با آموزههای نهجالبلاغه به کاستیها و تفاوتهای آن دست یابد. نتیجه اینکه گیدنز با رویکرد کارکردگرایی، «معنابخشی» را از مهمترین کارکردهای دین دانسته است و آن را مختص به این دنیا میداند، ولی از دیدگاه نهجالبلاغه معنابخشی در این دنیا خلاصه نمیشود و آخرت را هم شامل میشود و این دنیا مقدمهای است برای جهان آخرت. نهجالبلاغه عامل اصلی دینورزی را در درون انسان جستجو میکند و آن نیاز فطری انسان به کمال و سعادت در دنیا و آخرت است. اما، گیدنز نگاه تقلیلگرایانه و بهرهورانه به دین دارد و به دین در حدّ ابزاری برای ساماندهی زندگی مادی نگریسته میشود. «بازاندیشیِ» گیدنز به معنای عبور از اصول و ارکان اصلی دین است؛ این مفهوم، دین را تا حدّ زندگی روزمره پایین میآورد و رنگ و بویی دنیایی به آن میدهد. ولی بازاندیشی در نهجالبلاغه افق آن گستردهتر از این جهان است و آخرت را دربرمیگیرد و این جهان را میدانی برای عمل و جاودانگی در آخرت قلمداد میکند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آنتونی گیدنز؛ بازاندیشی؛ معنابخشی؛ نهجالبلاغه | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
ابنمنظور، محمد بن مکرم. (1414). لسان‌العرب. بیروت: دارالصادر.
امرائی، رحیم؛ امیری، اکبر. (1404). «بررسی و نقد دیدگاه جرج سانتایانا در باب چیستی و کارکرد دین». فلسفه دین، 22 (4)، 286-275. DOI: 10.22059/jpht.2025.397430.1006129
بروس، استیو. (1385). پارادایم سکولاریزاسیون. ترجمه‌ی امیر غلامی، در: www.zend2.com
جلاییپور، محمدرضا. (1384). آشنایی با آراء و آثار آنتونی گیدنز در کتاب چشماندازهای جهانی. تهران: طرح نو.
جوادی آملی، عبدالله. (1382). دینشناسی. تهران: أسراء.
ـــــــــــــــــــ (1387). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم: أسراء.
خسروپناه، عبدالحسین. (1389). کلام جدید با رویکرد اسلامی. قم: معارف.
دورکیم، امیل. (1381). تقسیم کار اجتماعی. ترجمه‌ی باقر پرهام، تهران: مرکز.
رابرتسون، یان. (1374). درآمدی بر جامعهشناختی، ترجمه حسین بهروان، مشهد: آستان قدس رضوی.
زیوری، معصومه؛ نوری، هادی؛ غلامی، محمدرضا؛ قاسمی روشن، ابراهیم. (1399). «تحلیل محتوای قیاسی رابطه‌ی دینداری و عدالت اجتماعی در نهجالبلاغه». پژوهشنامه نهجالبلاغه، 8 (32)، 41-60.
شاکرنژاد، احمد. (1397). معنویتگرایی جدید – مؤلفههای مفهومی، لوازم اعتقادی و نشانههای گفتمانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
شجاعی زند، علیرضا. (1381). عرفیشدن در تجربه مسیحی و اسلامی. تهران: باز.
ـــــــــــــــــــ (1380). دین، جامعه و عرفی شدن. تهران: مرکز.
صدر، سیدمحدباقر. (1402ق). فلسفتنا. بیروت: دارالتعارف.
صدیقی، بهرنگ. (1389). «تئوری ساختیابی آنتونی گیدنز: پیامدهای تئوریک و روششناختی و کاربرد عملی آن در جامعهشناسی». پژوهش اجتماعی، 3 (9)، 141-167.
طباطبائی، سید محمدحسین. (1374). ترجمه تفسیرالمیزان. سیدمحمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عادلی، عبدالعلی. (1395). «ارزیابی نظریه گیدنز در باب دین و دنیوی شدن براساس مبانی اسلامی». اسلام و مطالعات اجتماعی، 3 (4)، 133-153. https://ensani.ir/fa/article/408956
ـــــــــــــــ. (1401). «بررسی انتقادی نظریه گیدنز در باب منشأ و معنابخشی دین، براساس آموزههای قرآن». معرفت فرهنگی اجتماعی، 14 (1)، 29-46.
فصیحی، امان الله. (1391). نقد تبیین کارکردی دین. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فولادی، حفیظ الله؛ معارفی، غلامرضا. (1400). «نظارت اجتماعی در نهجالبلاغه: مبانی و مصادیق». اسلام و مطالعات اجتماعی، 9 (3)، 83-107. DOI: 10.22081/jiss.2021.60079.1771
گیدنز، آنتونی. (1377). پیامدهای مدرنیت. ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.
ـــــــــــــ (1382). فراسوی چپ و راست. ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: علمی.
ـــــــــــــ (1387). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه‌ی ناصر موفقیان، تهران: نی.
ـــــــــــــ (1389). جامعهشناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
مختاری، سیامک؛ عبادی، مهدی؛ ابوالقاسمی، حسن. (1444). «تحلیل مفهوم التعامل السلمی و مؤشراته فی سیره‌ی الإمام علی (ع) بالاعتماد علی نهج البلاغه‌ی». دراسات حدیثه‌ی فی نهج البلاغه‌ی، 5 (2)، 61-74.
مصدقیان، حسین علی. (1387). «سیاقات الأخلاق الاجتماعیه‌ی من منظور نهج البلاغه‌ی». لجامعه‌ی رضوی للعلوم والتربیه‌ی، 2 (1)، 94-111. https://ensani.ir/fa/article/299535 (بالفارسیه‌ی).
مطهری، مرتضی. (1389). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
همیلتون، ملکم. (1373). جامعهشناسی دین. ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران: ثالث.
Berger.Peter.L. (1969). The Social Reality of Religion. London: Faber& Faber. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 178 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 9 |
||
