| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 903 |
| تعداد مقالات | 8,081 |
| تعداد مشاهده مقاله | 15,203,734 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 12,848,164 |
جایگاه افغانستان درمعادلات امنیتی غرب آسیا در دوران پساآمریکا | ||
| پژوهشنامه نظم های منطقه ای آسیا | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/ijas.2026.55106.1051 | ||
| نویسندگان | ||
| سبحان الله سبحانی* 1؛ محمد بابایی2؛ فریده محمد علی پور3؛ محسن ابراهیمی4 | ||
| 1دانشجوی، مقطع دکتری، دانشگاه خوارزمی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، گرایش روتبط بین الملل. | ||
| 2دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی ایران | ||
| 3استادیار گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران | ||
| 4دانشجوی مقطع کارشناسی دانشگاه خوارزمی علوم سیاسی | ||
| چکیده | ||
| خروج ایالات متحده آمریکا از افغانستان در سال ۲۰۲۱ نقطه عطفی در تحولات امنیتی غرب آسیا و پیرامونهای آن به شمار میرود. این تحول ژئوپلیتیکی نهتنها به پایان یک حضور دو دههای قدرتی فرامنطقهای در یکی از حساسترین نقاط اتصال آسیای مرکزی، جنوبی و غربی انجامید، بلکه مناسبات امنیتی کل گستره غرب آسیا را وارد مرحلهای تازه از بازتعریف نقشها، اولویتها و تهدیدات نمود. اهمیت این دگرگونی از آنجا ناشی میشود که افغانستان در دو دهه گذشته یکی از کانونهای ثباتزدا و همزمان بستری برای مداخله قدرتهای منطقهای و بینالمللی بوده و خروج آمریکا عملاً نوعی خلأ قدرت ایجاد کرد که پیامدهای آن بهسرعت در محیط راهبردی غرب آسیا و آسیای مرکزی انعکاس یافت. از منظر امنیت منطقهای، افغانستان جایگاهی منحصربهفرد در اتصال سه حوزه ژئوپلیتیکی دارد و تحولات آن بهطور مستقیم بر معادلات امنیتی همسایگان و قدرتهای بزرگتر منطقهای اثر میگذارد. با خروج نیروهای آمریکایی، توازن شکنندهای که از سال ۲۰۰۱ بهواسطه حضور نظامی ایالات متحده ایجاد شده بود، فرو ریخت و بازیگران متعدد منطقهای وارد مرحلهای از تلاشهای رقابتی برای پر کردن خلأ بهوجودآمده شدند. این شرایط موجب افزایش وزن ژئوپلیتیکی افغانستان در محاسبات امنیتی کشورهای غرب آسیا گردید؛ بهگونهای که هر یک از قدرتهای اصلی این منطقه تلاش کردند جایگاه و منافع خود را در قبال واقعیت جدید افغانستان بازتعریف کنند. اهمیت پژوهش حاضر در تحلیل این موقعیت نوظهور افغانستان است؛ موقعیتی که در پرتو رقابتهای چندلایه امنیتی قدرتهای منطقهای همچون ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان قابل درک است. این کشورها با برداشتها و رویکردهای متفاوت نسبت به تحولات افغانستان، در پی آن هستند که از خلأ ناشی از کاهش حضور آمریکا برای تثبیت یا گسترش نفوذ راهبردی خود بهرهبرداری کنند. ایران با تأکید بر ثبات مرزی، مبارزه با تروریسم و مدیریت مهاجرت؛ عربستان با نگاه رقابتی نسبت به محورهای نفوذ ایران؛ ترکیه با تلاش برای گسترش نقش نظامی ـ سیاسی در محیطهای پیرامونی؛ و پاکستان با در نظر گرفتن عمق راهبردی و ملاحظات امنیتی خود در قبال طالبان، همگی قدرتهایی هستند که افغانستان جدید در محاسبات امنیتی آنان اهمیت چشمگیر یافته است. هدف اصلی این تحقیق، بررسی جایگاه استراتژیک افغانستان در معادلات امنیتی غرب آسیا پس از خروج آمریکا و تبیین پیامدهای این تحول برای توازن منطقهای است. در این چارچوب، پژوهش حاضر میکوشد نشان دهد که چگونه تغییر وضعیت قدرت در افغانستان به بازتعریف تهدیدات امنیتی در منطقه انجامیده و چه سازوکارهایی باعث شده بازیگران مختلف با اهداف متفاوت، رویکردهای جدیدی نسبت به افغانستان اتخاذ کنند. سؤال اصلی پژوهش این است که: چگونه خلأ حضور آمریکا بر نقش افغانستان در معادلات امنیتی غرب آسیا تأثیر گذاشته است؟ فرضیه تحقیق نیز بدون هیچ تغییر این است که: «کاهش نفوذ آمریکا موجب افزایش رقابت منطقهای بر سر نفوذ در افغانستان و تغییر در ساختار تهدیدات امنیتی شده است.» این فرضیه بر مبنای دیدگاههای رایج در مطالعات امنیت منطقهای و شواهد تجربی موجود، مبنی بر آنکه خلأ قدرت در محیطهای شکننده معمولاً به تشدید رقابت و بازترسیم الگوهای تهدید منجر میشود، شکل گرفته است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و از دادههای کیفی و منابع ثانویه شامل کتابها، مقالات علمی، گزارشهای پژوهشی و تحلیلهای مراکز مطالعات استراتژیک بهره گرفته شده است. این روش امکان میدهد پدیدهای پیچیده همچون تغییر ساختار امنیتی غرب آسیا پس از خروج آمریکا به صورت چندبعدی تحلیل شود و ارتباط میان بازیگران، رخدادها و محیطهای امنیتی مورد بررسی منسجم قرار گیرد. یافتههای تحقیق نشان میدهد افغانستان پس از خروج آمریکا بیش از گذشته به یک بازیگر پیرامونی تعیینکننده در غرب آسیا تبدیل شده است؛ به این معنا که اگرچه قدرت مرکزی و توان تصمیمگیری یکپارچه ندارد، اما وضعیت امنیتی آن نقشی مستقیم در شکلگیری برداشتهای تهدید و فرصت در میان قدرتهای منطقهای ایفا میکند. رقابت قدرتهای غرب آسیا برای نفوذ در افغانستان عمدتاً غیرمستقیم، شبکهای و مبتنی بر ابزارهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و ایدئولوژیک است. همچنین پژوهش آشکار میسازد که تداوم بیثباتی در افغانستان نهتنها تهدیداتی مانند افراطگرایی، مهاجرت، قاچاق و ناامنی مرزی را تشدید کرده، بلکه این تهدیدات قابلیت سرریز شدن به کل منطقه را دارند و همین امر افغانستان را به کانونی حساس در ساختار امنیتی غرب آسیا تبدیل کرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| افغانستان؛ امنیت منطقهای؛ غرب آسیا؛ پساخروج آمریکا؛ ژئوپلیتیک | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 41 |
||