| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 903 |
| تعداد مقالات | 8,081 |
| تعداد مشاهده مقاله | 15,203,326 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 12,847,692 |
نقدی بر «فرهنگ سخنوران» با تکیه بر شاعران فارس | ||
| شعر پژوهی(بوستان ادب) | ||
| مقاله 5، دوره 17، شماره 4 - شماره پیاپی 66، بهمن 1404، صفحه 79-94 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jba.2025.51466.4575 | ||
| نویسندگان | ||
| حمیدرضا فهندژسعدی1؛ عباس پارساطلب* 2 | ||
| 1دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2دانشآموختهی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| یکی از آثار ماندگار و کاربردی در پژوهشهای معاصر شعر فارسی، فرهنگ سخنوران است که به کوشش عبدالرسول خیّامپور در دو جلد تدوین یافته است. مؤلّف در این اثر، فهرستی از تخلّصِ شاعران فارسیزبان را بر اساس حروفِ الفبا ترتیب داده است که پژوهشگر میتواند با مراجعه به تخلّص شاعر مورد نظر خود، منابعی را دربارهی آن سراینده شناسایی کند. این فرهنگ با همهی ارج و اهمیّتی که دارد، مانندِ هر اثر بزرگ دیگر، خالی از ایراد و اشکال نیست و گویا تاکنون توجّه ناقدان و صاحبنظران را به خود جلب نکرده است. مقالهی حاضر میکوشد بهاختصار، تعدادی از همین مشکلات و چالشها را که خواننده در استفاده از فرهنگ سخنوران با آنها مواجه میشود، با دیگر پژوهشگران در میان بگذارد. از عمده ایرادهای این اثر، ایجادِ دو یا چند مدخل برای یک شاعر است. همین امر سبب میشود که خواننده هنگام رجوع به یک مدخل، از دیگر مدخلها و اطّلاعاتی که در ذیلِ آنها آمده است، بازبماند. به همین منظور، در این یادداشت ابتدا مقدّمهای در معرّفی فرهنگ سخنوران و شیوهی نگارش آن خواهد آمد. در ادامه، خواننده با برجستهترین علّتهایی که باعث شده در این فرهنگ برای بعضی شعرا، دو یا چند مدخل ایجاد شود، آشنا خواهد شد و درمییابد که مؤلّف گاه برای یک شاعر، هم با نام و هم با تخلّص، مدخل ایجاد کرده است؛ چنانکه در مواردی، هم با شهرت و هم با اسم. گاه تصحیف موجب دو یا چندگانهخوانی شده است. در مواردی مؤلّف خود القابی را برای یک شاعر برساخته و دو یا چند مدخل در نظر گرفته است. بعضی از سرایندگانِ بدون تخلّص، با دو نسبت، مدخل شدهاند. در جاهایی نیز، دو تخلّصِ کاملاً مشابه، و به صورت متوالی، برای یک شاعر مدخل شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تخلّص؛ خیّامپور؛ شاعران فارس؛ فرهنگ سخنوران؛ نقد | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن. (1403). الذریعة الی تصانیفِ الشّیعه. ج 9، بیروت: دارالاضواء.
آل تقی، معینالدّین. (1375). «فرهنگ سخنوران». رشد معلّم، سال 15، شمارهی 121، صص 62-63.
برقعی، سید محمدباقر. (1330). سخنوران نامی معاصر. تهران: امیرکبیر.
بسمل، علیاکبر نوّاب شیرازی. (1371). تذکرهی دلگشا. تصحیح منصور رستگار فسایی، شیراز: نوید.
بنارسی، علی ابراهیم خان. (بیتا). صحف ابراهیم. نسخهی خطّی کتابخانهی توبینگن (برلین). شمارهی 3051.
ــــــــــــــــــــــــ (1385). صحف ابراهیم. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
بهوپالی، سید علی حسنخان. (1390). تذکرهی صبح گلشن. مقدمه، تصحیح، تکمیل و تحشیه مجتبی بُرزآبادی فراهانی، تهران: اوستا فراهانی.
پارساطلب، عبّاس؛ فهندژسعدی، حمیدرضا. (1403). «خلیلِ شیرازی و مثنوی «انوشیروان و زن پارسا». پژوهشهای نسخهشناسی و تصحیح متون، دورهی 3، شمارهی 5، بهار و تابستان، صص 226-263.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. (1404). «ملّا آنی و ساقینامهی نوشناختهی او». یازدهمین همایش ملّی پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی، اردیبهشت و خرداد، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره).
جُنگ اشعار. نسخهی خطی کتابخانهی مجلس شورای اسلامی. شمارهی 13875.
حسینی فسایی، حسن. (1388). فارسنامهی ناصری. تصحیح و تحشیه منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.
خاضع، اردشیر. (1341). تذکرهی سخنوران یزد. حیدرآباد دکن: خاضع.
خوشگو، بندرابن داس. (1368ق). سفینهی خوشگو. نسخهی خطّی کتابخانهی مجلس شورای اسلامی. شمارهی 403.
ـــــــــــــــــــــ. (1330ق). سفینهی خوشگو. نسخهی خطّی کتابخانهی مجلس شورای اسلامی. شمارهی 209206.
خیّامپور، عبدالرسول. (1368). فرهنگ سخنوران. تهران: طلایه.
دانشنامهی جهان اسلام. (1390). مدخلِ عبدالرسول خیّامپور. نویسندهی مدخل یعقوب آژند، زیر نظر غلامعلی حدّاد عادل، ج 16، صص 579-580. تهران.
داور، شیخ مفید. (1347ق). مرآهالفصاحه. نسخهی خطّی کتابخانهی دانشگاه تهران. شمارهی 9113.
___________ ( 1371). مرآهالفصاحه. تصحیح محمود طاووسی، شیراز: نوید.
دهخدا، علیاکبر. (1377). لغتنامهی دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
دنبلی، عبدالرزاقبیگ. (1342). نگارستان دارا. تصحیح عبدالرسول خیّامپور، تبریز: مؤسسهی تاریخ و فرهنگ ایران.
دیوانبیگی، احمد. (1364). حدیقهالشعراء. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: زرّین.
رازی، امیناحمد. (بیتا). هفتاقلیم. تصحیح جواد فاضل، تهران: علمی و ادبیّه.
ــــــــــــــــ (1389). هفتاقلیم. تصحیح محمدرضا طاهری (حسرت)، تهران: سروش.
رکنزادهی آدمیّت، محمدحسین. (1337-1340). دانشمندان و سخنسرایان فارس. 5 جلد، تهران: اسلامیه و خیّام.
شریفی، زهرا. (1386). ضمیمهای بر فرهنگ سخنوران استاد خیامپور. پایاننامهی کارشناسی ارشد دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین.
صادقیبیگ افشار (کتابدار). (1327). مجمعالخواص. ترجمهی عبدالرسول خیّامپور، تبریز: اختر.
صبا، محمدحسین مظفّر. (1343). تذکرهی روز روشن. تصحیح محمدحسین رکنزاده (آدمیّت)، تهران: رازی.
صفوی، ساممیرزا. (1314). تحفهی سامی. تصحیح حسن وحید دستگردی، تهران: ارمغان.
ــــــــــــــــ (1384). تحفهی سامی. تصحیح رکنالدین همایونفرخ، تهران: اساطیر.
فرصت شیرازی، محمد نصیر. (1314). آثار عجم. به اهتمام سیدمحمّد تاجر شیرازی (چاپ سنگی)، بمبئی: ناصری.
فهندژسعدی، حمیدرضا. (1400). «آگاهیهای تازه دربارهی ز گهواره تا گور دانش بجوی و سرایندهی آن». شعرپژوهی، سال 13، شمارهی 2، صص 149-172. https://doi.org/10.22099/jba.2020.36002.3652
____________ (1401). «آگاهیهایی دیگر از شاعر ز گهواره تا گور دانش بجوی و خاندان او». گزارش میراث، شمارهی 92-93، صص 67-72.
قابل شیرازی. (بیتا). دیوان. نسخهی خطّی کتابخانهی مرکزی دانشگاه تهران. شمارهی 2922.
قاجار، هولاکو. (بیتا). تذکرهی خرابات. نسخهی خطّی کتابخانهی مجلس شورای اسلامی. شمارهی 207154.
ــــــــــــــ (1344). مصطبهی خراب. تصحیح عبدالرسول خیّامپور، تبریز: شرکت چاپ کتاب آذربایجان.
گروسی، فاضلخان. (1376). انجمن خاقان. با مقدّمهی توفیق سبحانی، تهران: روزنه.
گلچین معانی، احمد. (1348). «آل بنجیر». مجلّهی دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد، سال پنجم، شمارهی 2، صص 192-223.
ـــــــــــــــــــ (1369). کاروان هند. 2 جلد، مشهد: آستان قدس رضوی.
محمداصلح میرزا. (1346). تذکرهی شعرای کشمیر. تصحیح و تکمیل سید حسامالدین راشدی، لاهور: آکادمی اقبال پاکستان.
محمودی، طاهره. (1391). ذیلی بر فرهنگ سخنوران. پایاننامهی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران.
مدرّس، میرزا محمدعلی. (1374). ریحانهالادب. 8 جلد، تهران: خیّام.
مشار، خانبابا. (1343). مؤلّفین کتب چاپی فارسی و عربی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
معصومعلیشاه، محمدمعصوم شیرازی. (1382). طرائقالحقائق. تصحیح محمدجعفر محجوب، تهران: سنایی.
مهدوی، مصلحالدین. (1334). تذکرهی شعرای اصفهان. اصفهان: تأئید.
نصرآبادی، محمدطاهر. (1317). تذکرهی نصرآبادی. تصحیح حسن وحید دستگردی، تهران: ارمغان.
نوایی، امیرعلیشیر. (1363). مجالسالنفائس. به اهتمام علیاصغر حکمت، تهران: منوچهری.
والهی داغستانی، علیقلی. (1384). ریاضالشعرا. تصحیح محسن ناجی نصرآبادی، تهران: اساطیر.
هدایت، رضاقلیخان. (1381). مجمعالفصحاء. به کوشش مظاهر مصفّا، تهران: امیرکبیر.
ـــــــــــــــــــ. (1388). ریاضالعارفین. تصحیح ابوالقاسم رادفر و گیتا اشیدری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 354 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 164 |
||
