| تعداد نشریات | 24 |
| تعداد شمارهها | 917 |
| تعداد مقالات | 8,230 |
| تعداد مشاهده مقاله | 16,274,702 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 13,751,924 |
مبانی و معیارهای تفکیک انحصار مشروع از نامشروع | ||
| مطالعات حقوقی | ||
| مقاله 13، دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 59، اردیبهشت 1405، صفحه 483-534 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jls.2025.52684.5296 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدمحسن فالی1؛ علی رضایی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 2دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: انحصار زمانی رخ میدهد که فقط یک یا چند تولیدکننده یا فروشنده یک کالا یا خدمت وجود داشته باشد. انحصار در تجارت کالاها، امکان کنترل بازار کالاهای مشابه را در پی دارد که منجر به پیامدهای منفی احتمالی مانند افزایش قیمت، رکود اقتصادی، تضعیف حقوق مصرفکننده و غیره میشود. بنابراین، وظیفه نظارتی مقررات اقتصادی، دولت را مجبور به مبارزه با آن میکند. بااینحال، برخی از کسبوکارها توسط دولت یا افراد، از جمله افراد تحت حمایت قانون، در انحصار قرار میگیرند و انحصار مشروع محسوب میشوند. اما تعدادی از انحصارها، اگرچه به دلایل و عوامل مختلف ضد رقابتی هستند، اما به دلیل تأثیرات مثبت آنها بر رشد اقتصادی، توسعه سرمایهگذاری، افزایش زیرساختها، ارتقای تحقیق و توسعه، فناوری و رفاه عمومی، قابل حمایت هستند. از آنجایی که قوانین و مقررات مرز دقیقی بین این دو نوع انحصار ترسیم نمیکنند، این تحقیق با ارائه مبانی متمایزکننده، در پی شناسایی و توجیه معیارهایی است که این دو نوع انحصار را از هم متمایز میکند. روش: روش این تحقیق توصیفی-تحلیلی است و ابزار گردآوری اطلاعات، منابع کتابخانهای و استفاده از دادههای موجود در پایگاههای اطلاعاتی، بهویژه پایگاههای اطلاعاتی حقوقی است. یافتهها: بررسی موضوع نشان میدهد که باید بین مبانی و معیارهایی که انحصار مشروع را از نامشروع متمایز میکند، تمایز قائل شد. مبانی، اصول و قواعدی وجود دارد که تمایز بین انحصار مشروع و نامشروع را توجیه و حتی ضروری میکند که مهمترین آنها نظم عمومی، حقوق مصرفکننده و جلوگیری از اضرار به غیر است. معیارها که بر اساس مبانی شناسایی و ارائهشده بنا شدهاند، بهعنوان شاخصی برای تعیین نوع انحصار عمل میکنند و میتوان آنهارا به انواع حقوقی، اقتصادی و سیاسی تقسیم کرد. معیارهایی مانند امکان جایگزینی محصول، محاسبه سهم بازار و افزایش قابل توجه قیمت، وجود انحصارگر فرضی را از منظر اقتصاد اثبات میکند. در مرحله بعد، علم حقوق با معیارهایی مانند اصالت ایده یا تلاش، حسننیت، منطقی بودن اتخاذ برخی روشهای فوق رقابتی و ارزیابی بنیادی، وارد عمل میشود تا بین انحصار مشروع و انحصارهایی که با توسل به ابزارهای ناعادلانه و غیرمنصفانه ایجاد میشوند، تمایز قائل شود تا تلاشهای تجاری مشروع که منجر به توسعه اقتصادی میشوند، هدر نروند. معیار سیاسی، نگرش دولتهاست که ریشه در اندیشه سیاسی آنها دارد که عمدتاً بین دو حلقه کمونیسم و مفهوم عدالت توزیعی و لیبرالیسم و مفهوم عدالت معاوضی قرار دارد. نتیجهگیری: پیامدهای مثبت و منفی انحصار، دو روی یک سکه هستند. برخی معتقدند که انحصار باعث رشد اقتصادی، افزایش تولید، کاهش قیمتها و غیره میشود، درحالیکه برخی دیگر معتقدند که انحصار همین آثار را در جهت منفی ایجاد میکند. قدرت انحصاری که از طریق تلاش، نوآوری و شانس تجاری بدون نقض جدی حقوق دیگران ایجاد شده است، باید مورد حمایت قانونی قرار گیرد، زیرا بازرگانان و شرکتهای تجاری را قادر میسازد تا سرمایهگذاری را افزایش داده، زیرساختها را توسعه بخشیده، اشتغال و تولید را ارتقا و دانش فنی و فناوری را افزایش دهند. بنابراین، مزایای انحصار مشروع بیشتر از انحصار نامشروع مانند امکان سوءاستفاده از قدرت انحصاری است. در نتیجه، با یک ابزار نظارتی که مانع از استفاده از انحصار در جهت منفی و مخرب میشود، میتوان حفظ آثار مثبت انحصار را تضمین کرد و افراد را به سرمایهگذاری تشویق نمود. در نهایت، با توجه به آثار مثبت انحصار مشروع بر رشد اقتصادی، توسعه سرمایهگذاری و افزایش زیرساختها، ارتقای تحقیقات، رشد و فناوری و رفاه عمومی، باید نظریه تسهیل و حمایت از انحصار مشروع مورد توجه جدی قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انحصار مشروع؛ انحصار نامشروع؛ رقابت؛ مبنای انحصار؛ معیار انحصار | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی، سید نصرالله، جعفری چالشتری، محمود (1394). تحلیل حقوقی انحصار و رقابت در بازار انرژی، با تأکید بر صنایع گاز و برق؛ چالشها و فرصتها، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 45(3)، 361- 378.
اصغرنیا، مرتضی، رستمی، ولی (1397) درآمدی بر ویژگی مقررات اقتصادی خوب و کارآمد در حقوق رقابت، فصلنامه حقوق اداری، 5(15)، 55-73
الماسی، نجادعلی، علیزاده، عبدالرضا، کریم پور، صالح (1395). نظم عمومی در رویکرد فقهی، حقوقی و جامعهشناختی، پژوهشهای فقهی، 12(1)، 1-36
باقری، محمود، اصغرینیا، مرتضی (1392). انحصار و رقابت؛ تأملی بر لزوم فعالیت نهادهای تنظیمکننده مقررات بخشی، فصلنامه اندیشههای حقوق خصوصی، 1(1)، 31-60باقری، محمود، فلاح زاده، علیمحمد (1388). «مبانی حقوق عمومی حقوق رقابت» با نگاهی به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 39(3)، 63-81پاسبان، محمدرضا، غلامی، ابوالفضل (1396). ادغامهای ضد رقابتی و ضمانت اجراهای مقرر در حقوق ایران، مطالعات حقوقی، 9 (1)، 31-55.پاکباز، سیامک (1400). شرح قانون مدنی جدید فرانسه، تهران، نشر میزان.
پیری. حیدر، منتظر. مهدی، مؤمنی شیویاری. اعظم (1393). انحصار در قاموس قوانین و بررسی ضمانت اجراهای آن در حقوق ایران، نشریه پژوهشهای حقوق، 2(26)، 71-104
جعفری. علی، سیاح رفیعی، سلمان (1402)، حقوق شرکتهای دانشبنیان، تهران، مجد
حبیبا. سعید، شاکری. زهرا (1386) دکترین استیفا حق در نظام حقوق مالکیت فکری، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 38 (2)، 97-113
حبیبا. سعید، شاکری. زهرا (1387) چالشهای حقوقی دکترین استیفا حق در نظام حقوق مالکیت فکری، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 38 (4)، 185-204
حسنی سنگانی، وحید، صفایی، سید حسین (1398)، تحلیل رقابتی قیمتگذاری گزاف در چارچوب حقوق مالکیت فکری توسط بنگاههای مسلط، مطالعات حقوقی، 11 (3)، 1-39.
حسینی، مینا (1401). حقوق رقابت در آیینه ساختار و تصمیمات شورای رقابت، تهران: مجد.
خورسندیان، محمدعلی، شراعی، الهام (1395). مبانی قاعده نفی اختلال نظام در فقه اسلامی و حقوق موضوعه، فقه و مبانی حقوق اسلامی، 49 (1)، 83-104.
دهقانی، علی (1393) بررسی عوامل مؤثر بر سهم بازار، مطالعه موردی صنایع بزرگ مواد غذایی و آشامیدنی ایران، نشریه اقتصاد و توسعه کشاورزی، 28(3) 260-271
روزبهانی، نیکتا، رهبری، ابراهیم (1401). تحلیلی بر امکانپذیری صدور لیسانس اجباری در حوزه علائم تجاری، مطالعات حقوقی، 14(4)، 119-148.
سلطان احمدی، جلال (1398). حقوق قرارداد و عدالت توزیعی، نشریه علمی دانش حقوق مدنی، 2(16)، 99-116
سلیمی، فضه (1393). تعامل حقوق مصرفکننده و حقوق رقابت، تهران: مجد
شهیکی تاش، محمد نبی، کاظمزاده، عماد (1392). ساختار بازار خودروی سواری در ایران، فصلنامه سیاستهای مالی و اقتصادی، 1(3)، 139-164
شیروی، عبدالحسین، (1391). حقوق تجارت بینالملل، تهران: انتشارات سمت، چاپ چهارم.
صفایی، سید حسین (1400). قواعد عمومی قراردادها، تهران: میزان
علاءالدینی، امیرعباس (1391). حقوق رقابت در آیینه تحولات تقنینی، تهران: مجد
قنواتی، جلیل، جعفری هرندی، مهشید (1399). مبانی ممنوعیتها در حقوق رقابت (قانون سیاستهای اجرایی اصل 44 قانون اساسی)، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 12(22)، 345 - 372
ناصحی، علی، عیسائی تفرشی، محمد، پارسا پور، محمدباقر، خداداد کاشی، فرهاد (1395). تبیین حقوق رقابت بر اساس برداشتهای متفاوت از قاعده لا ضرر، پژوهشهای حقوق تطبیقی، 20(4)، 165-186
موسوی. سید فضلالله، موسوی. سید مهدی، وکیلی مقدم. محمدحسین، غلامی. مهدی (1391). مطالعهی تطبیقی اصول تفسیر قرارداد، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، 1 (1)، 183- 213
مؤمنی. فرشاد، نعمت الهی. سمیه (1402). اقتصاد سیاسی سیاست اقتصادی در ایران، توسعه علوم انسانی، 4(7)، 96-67.
ون دن بوش. پیتر، پرووست. دنیس (1400). حقوق سازمان تجارت جهانی، ترجمه حاذقی اقدم، محمدرضا، تهران: انتشارات گنج دانش.
یوسفی، احمدعلی (1400). بررسی فقهی اقتصادی حمایت از کالای ایرانی و پرهیز از مصرف خارجی، فصلنامه اقتصاد اسلامی، 21(82)، 5-36
مصوبات
سیصد و ششمین (۳۰۶) جلسه شورای رقابت مورخ 13/6/1396- https://nicc.gov.ir/council/decisions-council/687-306-1396-06-13.html (آخرین بازدید در 11/10/1403)
مصوبه ششصد و بیستونه (۶۲۹) شورای رقابت 29/10/1401 - https://www.nicc.gov.ir/council/decisions-council/1577-540-4-1401.html (آخرین بازدید در 11/10/1403)
References
Alaeddini, A. (2012). Competition Law in the Mirror of Legislative Developments, Tehran: Majd [in Persian].Almasi, N., Alizadeh, A., Karimpour, S. (2016). Public Order in Legal, Jurisprudential, and Sociological Approach, Islamic Jurisprudence Research, 12 (1), 1-36, doi: 10.22059/JORR.2016.58011[in Persian]Asgharnia, M., Rostami, V. (2018). An introduction to the characteristics of good and efficient economic regulation in competition law, Administrative Law, 5 (15), 55-73. [in Persian]Bagheri, M., Asgharnia, M. (2013). Monopoly and Competition: A Reflection on the Necessity of Sectoral Regulatory Institutions, Quarterly Journal of Private Law Thoughts, 1 (1), 31-60 [in Persian].Bagheri, M., Fallahzadeh, A. M. (2010). Public Law Foundations of Competition Law, Private Law Studies Quarterly, 39 (3), 63-81. [in Persian]Bossche, P. & Zdouc, W. (2022). The Law and Policy of the World Trade Organization: Text, Cases, and Materials, Cambridge University Press, Fifth edition. Broder, D. (2010). U.S Antitrust Law and Enforcement: A Practice Introduction, New York: Oxford University Press. Clarkson, K., Miller, R., Jentz, G. (2008). Business Law: Text and Cases, 11th Edition, Boston: Cenage Learning Dacar, R. (2023). The Essential Facilities Doctrine, Intellectual Property Rights, and Access to Big Data, IIC - International Review of Intellectual Property and Competition Law, 54 (10), 1-21 Dehghani, A. (2014). The Determinants of Market Share, Case study of Iranian food and beverage industries, (A Panel Data Approach), Journal of Agricultural Economics & Development, 28 (3), 260-271, doi: 10.22067/jead2.v0i0.32627 [in Persian]Glossary Of Industrial Organization Economic And Competition Law (1990) Organization For Economic Co-operation And Development (OECD), 1-90, https://www.oecd.org/regreform/sectors/2376087.pdf Accessed at 1402/10/19 14:00 UTC Habiba. S., Shakeri. Z (2007). Challenge of Exhaustion Doctrine in Intellectual Property Rights System, Private Law Studies Quarterly, 38 (4), 185-204.Habiba. S., Shakeri, Z. (2007). Doctrine of Exhaustion, Private Law Studies Quarterly, 38 (2), 97-113 [in Persian]Hasani Sangani, V., Safaii, S. H. (2019). Competitive Analysis of Excessive Pricing in Intellectual Property Rights Scope by Dominant Firms, Journal of Legal Studies, 11 (33), 1-40. Doi: 10.22099/JLS.2019.5487 [in Persian]Hosseini, M (2022). Competition Law in the Mirror of the Structure and Decisions of the Competition Council, Tehran: Majd [in Persian]Jafari, A., Sayah Rafiei, S. (2023). Law of Knowledge-Based Companies, Tehran, Majd [in Persian]Kalesná, K. (2023). Relevant Market- Digital Challenge, Bratislava Law Review,7(1), 77-88. Doi: 10.46282/blr.2023.7.1.371 Khorsandian, M. A., Sharaei, E. (2016). Principles of the Rule of Negation of System Disorder in Islamic Jurisprudence and Subjective Law, Jurisprudence and Principles of Islamic Law, 49 (1), 83-104. [in Persian]Liviana, N (2008). The Small but Significant and Non-transitory Increase in Price (SSNIP)test, Studies and scientific research, 13, 66-69Li, M., Sun, Y. (2023). An Overall Analysis of Apple Company, BCP Business & Management, 38, 2015- 2019.Momeni, F., Nematollahi, S. (2023). Political Economy of Industrial Policy in Iran, Development of Humanities, 4(7), 67- 96, doi:10.22047/HSD.2023.182088 [in Persian]Mousavi. S. F., Mousavi, S. M., Vakili Moghadam. M. H., Gholami. M (2013). A Comparative Study of the Principles of Contract Interpretation, Private Law Research, 1 (1), 183-213 [in Persian]Nasehi, A., Issei Tafreshi. M. Parsapour. M. B. Khodadad Kashi. F. (2016). Explaining the Competition Law in Terms of the Principle of 'No Harm' and Comparing the Effects of Different Perceptions of This Principle, Comparative Law Research, 20(4), 165-186 [in Persian]Pakbaz, Siamak (2021). Commentaire du Code civil français, Mizan Foundation. [in Persian]Pasban, M. R., Gholami, A (2017). Anti-mergers and Their Remedies in Iranian Law, Journal of Legal Studies, 9 (1) 23, 31-55, doi: 10.22099/JLS.2017.4091. [in Persian]Piri, H, Montazer, M, Momeni Shio Yari, A (2014). Monopoly in the light of Regulations and its Enforcement in Iranian Laws, Journal of Legal Research, 13 (26), 71-104 [in Persian]Qanavati, J., Jafari Harandi, M. (2019). Principles of Prohibitions in Competition Law (Executive Policies Law, Article 44 of the Constitution), Studies in Islamic Jurisprudence and Law, 12(22), 345 – 372 [in Persian].Roozbahani, N., Rahbari, E. (2023). An Analysis on the Possibility of Granting a Trademark Compulsory License, Journal of Legal Studies, 14 (46), 119-147, 10.22099/JLS.2023.41296.4466 [in Persian]Safaei, S. H. (2021). General Rules of Contracts, Tehran: Mizan [in Persian]Salimi, F (2014). Interaction of Consumer Rights and Competition Law, Tehran: Majd [in Persian].Shahiki Tash, M. N., Kazemzadeh, E. (2013). The Structure of the Passenger Car Market in Iran, Quarterly Journal of Fiscal and Economic Policies, 1(3), 139-164 [in Persian].Shiravi, A (2012). International Trade Law, Tehran: Samt Publications, fourth edition. [in Persian].Sultan Ahmadi, J (2019). Contract Law and Distributive Justice, Scientific Journal of Civil Law Knowledge, 2(16), 99-116. [in Persian].Werden. G (2002). The 1982 Merger Guidelines and the Ascent of the Hypothetical Monopolist Paradigm, Anti-Trust division_ Us. Department of Justice, 1-21 https://www.justice.gov/archives/atr/1982-merger-guidelines-and-ascent-hypothetical-monopolist-paradigm Accessed at 1402/10/22 13:30 UTC Baker. J. B. (2007). Market Definition: An Analytical Overview, Antitrust Law Journal, 74(1), 129-173. Putnins, T. J. (2012). Market Manipulation: A Survey, Journal of Economic Survey, 25(6), 952-967. Bossche, P, Dennis, P, Translator: Hadeghi Aghdam, M. R. (2021). World Trade Organization Law, Tehran: Ganj Danesh Publications [in Persian]Wright. J. D (2020). Market Concentration, Organization for Economic Co-operation and Development (OECD), 1-19. https://one.oecd.org/document/DAF/COMP/WD(2018)69/en/pdf Accessed at 1402/10/20 15:49 UTC Yosefi, A. A. (2021). Jurisprudential-economic study of supporting Iranian goods and avoiding the consumption of foreign goods, Quarterly Journal in Islamic Economy, 21 (82), 5-36. [in Persian]
Cases Apple Inc. v. Pepper, 587 U.S (2019) Aspen Skiing Co. v. Aspen Highlands Skiing Corp., 472 U.S. 585 (1985) Brown Shoe Co., Inc. v. United States, 370 U.S. 294 (1962) https://supreme.justia.com/cases/federal/us/370/294/#tab-opinion-1943877 Accessed at 1400/01/09 12:52 UTC | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 562 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 340 |
||