اخبار و اعلانات

 آمار

تعداد نشریات24
تعداد شماره‌ها912
تعداد مقالات8,158
تعداد مشاهده مقاله15,837,007
تعداد دریافت فایل اصل مقاله13,332,463
خدامی, محمد, رشیدی پور, مجید. (1404). نگاهی به شیوه‌های ماده‌تاریخ‌سرایی در کهن‌ترین گورستان شیراز، دارالسلام. , 17(4), 19-38. doi: 10.22099/jba.2025.50369.4535
محمد خدامی; مجید رشیدی پور. "نگاهی به شیوه‌های ماده‌تاریخ‌سرایی در کهن‌ترین گورستان شیراز، دارالسلام". , 17, 4, 1404, 19-38. doi: 10.22099/jba.2025.50369.4535
خدامی, محمد, رشیدی پور, مجید. (1404). 'نگاهی به شیوه‌های ماده‌تاریخ‌سرایی در کهن‌ترین گورستان شیراز، دارالسلام', , 17(4), pp. 19-38. doi: 10.22099/jba.2025.50369.4535
خدامی, محمد, رشیدی پور, مجید. نگاهی به شیوه‌های ماده‌تاریخ‌سرایی در کهن‌ترین گورستان شیراز، دارالسلام. , 1404; 17(4): 19-38. doi: 10.22099/jba.2025.50369.4535

نگاهی به شیوه‌های ماده‌تاریخ‌سرایی در کهن‌ترین گورستان شیراز، دارالسلام

شعر پژوهی(بوستان ادب)
مقاله 2، دوره 17، شماره 4 - شماره پیاپی 66، بهمن 1404، صفحه 19-38    اصل مقاله (1.39 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22099/jba.2025.50369.4535
نویسندگان
محمد خدامی* 1؛ مجید رشیدی پور2
1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
گونه‌‌ی ماده‌تاریخ از انواع ادب فارسی است که پیشینه‌ای بیش از هزار سال دارد. علاوه بر آثار مکتوب و سردر بناهای برجسته، کتیبه‌ها یا گورنوشته‌ها از مظاهر مهم بروز این گونه‌ی ادبی بوده‌اند. از برجسته‌ترین این مکان‌ها می‌توان به گورستان تاریخی دارالسلام (درب سلم) شیراز اشاره کرد. مقاله‌ی حاضر کوشیده تا در مکان مذکور، دست به شناسایی، معرفی و دسته‌بندی شیوه‌های ماده‌تاریخ‌سرایی، بزند. این پژوهش با شیوه‌ی مستقیمِ میدانی و همچنین غیرمستقیمِ کتابخانه‌ای و با تلاشی چندین ساله در استخراج و خوانش حدود 1500 بیت شعر در 228 گورنوشته و انتخاب 45 بیت نویافته، در فاصله‌ی زمانی قرون 11 تا 14 هـ.ق فراهم شده است. از آنجا که بر پژوهش‌های پیشین این عرصه، آسیب‌هایی چند مترتب بود که مهم‌ترین آن‌ها نگاه غالباً سنتی و برآمده از آثار مکتوب کهن بوده است، نگارندگان در مقاله‌ی مذکور تقسیم‌بندی‌های متفاوتی ارائه داده‌اند که عبارتند از: عددی، واژگانی، منظوم و پوشیده با کسر یا جمع. این اشکال، پس از شناسایی و ارائه نمودار و بسامد آماری، از جنبه‌های مختلف مثل شیوه‌ها، صنایع ادبی و محتوا و مضمون بررسی شده‌اند. نتیجه پژوهش نشان می‌ دهد که بیشترین ماده‌تاریخ متعلق به دوره‌ی قاجار است که دلیل عمده آن نیز حضور شاعران توانمند در این عرصه، در شیرازِ آن روزگار است. فروانی کلی انواع گونه‌ها نیز به این ترتیب است: پوشیده با کسر یا جمع، منظوم، عددی و واژگانی. دلیل استقبال از هر کدام از این شیوه‌ها عبارتند از: تمایل به ساختن ماده‌تاریخ فاخر، سخت یا آسان بودن ماده‌تاریخ‌سرایی در هر روش، ویژگی‌های سبکی و زبانی زمانه و توانایی شاعران. این اشعار در مواردی نیز شامل مضامینی متفاوت مثل اشاره به نام، پیشه، و علت مرگ فرد است که بررسی هرکدام از این مضامین می‌تواند اطلاعات مفید اجتماعی، فرهنگی و تاریخی هر عصر را در اختیار ما بگذارد.
 
 
 
 
 
کلیدواژه‌ها
حروف ابجد؛ دارالسلام شیراز؛ گورستان؛ گورنوشته؛ ماده‌تاریخ
سایر فایل های مرتبط با مقاله
مراجع
ابن بطوطه. (1395). سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه. به تصحیح محمد علی موحد، تهران: کارنامه.

ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد. (1390). مقدمه‌ی ابن خلدون، ترجمه‌ی محمد پروین گنابادی، تهران: علمی و فرهنگی.

خالصی، عباس. (1385). ماده‌تاریخ، فن ماده‌تاریخ‌نویسی و احیای آن. تهران: ما.

دبیرسیاقی، سیدمحمد. (1390). ماده‌تاریخ. قزوین: سایه‌گستر.

دهخدا، علی اکبر. (1337). لغت‌نامه.36جلد، تهران: دانشگاه.

ذاکری، مصطفی. (1379). «تاریخچه‌ی ابجد و حساب جمل در فرهنگ اسلامی». معارف، شماره‌ی 50. صص 18-47.

http://noo.rs/WXNV6

ذکاوتی قراگزلو، علیرضا. (1375). «نقطویه در تاریخ و ادب». معارف، شماره‌ی 38، صص32-49.

http://noo.rs/zz8lv

ذوالفقاری، حسن. (1394). زبان و ادبیات عامه‌ی ایران. تهران: سمت.

ریپکا، یان؛ کلیما، اوتاکار. (1354). تاریخ ادبیات ایران از دوران باستان تا قاجاریه، ترجمه‌ی عیسی شهابی. تهران: علمی و فرهنگی.

ریاحی، محمد امین. (1375). کسایی مروزی(زندگی، اندیشه و شعر او). تهران: علمی.

زرکوب شیرازی، احمد. (1390). شیرازنامه. به تصحیح اکبر نحوی، شیراز: دانش‌نامه فارس.

زیانی، جمال. (1394). آرامستان‌های شیراز در حال و گذشته: شامل حرم‌های شریف، آرامگاه‌های بزرگان و گورستان‌های اختصاصی و عمومی. شیراز: نوید.

سعدسلمان، مسعود. (1364). دیوان مسعود سعدسلمان. مصحح مهدی نوریان، اصفهان: کمال.

سعدی شیرازی. (1320). کلیات سعدی. مصحح محمد علی فروغی، تهران: بروخیم.

شریف محلاتی، موید. (1395). طنین آوای دارالسلام شیراز همراه با کل حسین قبرکن. شیراز: نوید.

شهابی‌راد، فاطمه؛ پارسایی، مهدی. (1397). رخداد مرگ به روایت هنر: درآمدی بر شناخت گورستان دارالسلام شیراز. شیراز: پرتو رخشید.

شیرازی، جنید. (1328). شد الازار فی حط الاوزار عن زوار المزار. به تصحیح علامه محمد قزوینی، تهران: چاپخانه‌ی مجلس.

شیرازی، عیسی بن جنید. (1364). ملتمس الاحبا خالصا من الریا(تذکره هزار مزار). به تصحیح عبدالوهاب نورانی وصال، شیراز: کتابخانه احمدی.

شیرازی، فرصت‌الدوله. (1377). آثار عجم. به تصحیح منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.

صادقی، مهدی؛ وفادار دولق، صفر. (1389). «ماده تاریخ و استفاده از رایانه در ساختن آن». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، شماره‌ی 10، صص231 – 243. http://noo.rs/S1zMq

صدری، مهدی. (1378). حساب جمل در شعر فارسی و فرهنگ تعبیرات رمزی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

فسایی، میرزا حسن. (1378). فارسنامه‌ی ناصری. به تصحیح منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.

مسجدی اصفهانی، حسین. (1398). «تاریخ در ماده‌تاریخ براساس نظریه‌ی رمزگردانی». فنون ادبی، شماره‌ی 26، صص 73 -86. https://doi.org/10.22108/liar.2018.108360.1285

مطهری، عزت‌السادات؛ ندیم، مصطفی. (1397). تذکره‌ی مزارات خاک مصلی در شیراز. شیراز: پرتو رخشید. 

موتمن، زین‌العابدین. (1332). شعر و ادب فارسی. تهران: چاپخانه‌ی تابش.

نخجوانی، حسین. (1343). موادالتاریخ. تهران: ادبیه.

نظامی بهروز، داوود؛ صلواتی، محمود. (1392). «علل رویکرد شاعران به حساب جمل، ماده‌تاریخ، معما و لغز در شعر فارسی و رابطه‌ی آن با علم ریاضی». زیبایی شناسی ادبی، شماره‌ی 15، صص101- 122.

http://noo.rs/xUbNP

برای مشاهده تصاویر کتیبه‌ها، اینجا کلیک نمایید

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 643
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 321


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب